ارتباط کمالگرایی با اضطراب شناختی و جسمانی ورزشکاران رشته های رزمی شهر شیراز- قسمت 2

حد در مورد احتمال پیشرفت نکردن با اضطراب شدید همراه است. هال و همکاران[18] (1998) اهمیت نگرانی از اظهار وجود را در 199 ورزشکار سطوح دانشگاهی آمریکا بررسی کردند، و نتایجنشان داد که نگرانی از با استعداد به نظر نرسیدن، خوددار نبودن، چاق بودن یا جذاب نبودن، همگی با اضطراب شناختی ارتباط دارند، اما با اضطراب جسمی ارتباط ندارند.

امروزه رقابت ورزشی در جوامعی که با در نظر گرفتن توانایی رقابت کنندگان، دلایل توجیهی رقابت و سطوح مهارتشرکت کنندگان، بشدت انتظارات بلند پروازانه ای از نتایج رقابتهای ورزشی نسبت به دیگر جوامع شرکت کننده در رقابت دارند، از اهمیت بخصوصی برخوردار است. در این نوع جوامع رقابت ورزشی تقاضاهای زیادی را در   ورزشکاران رقابتیایجاد می کند و اغلب اوقات نتایج رقابتهای ورزشی با دقایقی تفاوت در ادراک و مهارت رقابت کنندگان مصمم وقطعی میشود. این نوع شرایط رقابت، استرس بالایی را در افراد شرکت کننده ایجاد می کند و این استرس معمولا ناشی از اضطراب رقابتی ورزشکاران است(اوفناگر[19]، 2005).

اغلب تحقیقات اضطراب رقابتی اساسا” مربوط به تاثیرات زیان بخش اضطراب بر روی عملکرد با ایجاد دیدگاه منفی ای در اغلب افراد درگیر در این مفهوم، می شود. اضطراب به عنوان احساسات ناآرامی و تنش ناشی از تقاضاهای فشارزای محیطی تعریف شده است که با برانگیختگی در ارتباط است و نشان دهنده ادراک ناهماهنگی بین تقاضاهای محیط و توانایی ورزشکار برای انجام دادن آن تقاضاها می باشد (گولد[20]، 2002).

یکی از اهداف اساسی مطالعات حیطه روانشناسی ورزشی به اوج رساندن اجرای ورزشکاران که ممکن است به علت عدم توجه صحیح و کافی ورزشکاران، شکست هایی را در اثر اضطراب شناختی و جسمانی و یا کمالگرایی بیش از حد متحمل شوند و خسارت های جبرا ن ناپذیری را برای خود ، خانواده و جامعه ورزش رزمی به بار آورند .

درورزشهای رزمی، موقعیتهای متعددی وجود دارد که میتواند به عنوان چالش، تهدید ویا حتی خطر تلقی شود. اگردراین گونه رشته های ورزشی فرد ورزشکار ،او درمعرض خطرات ناشی از عملکرد ضعیف ،شکست و حتی آسیب جدی قرارمیگیرند. علاوه بر این با توجه به تحقیق مارتنز[21]وهمکاران(1990) ویژگی مهم دیگر ورزشکاران رزمی این است که از سوی هواداران ،والدین، مربی ودست اندرکاران ورزشی به میزان بیشتری ارزیابی میشوند؛ که احتمالا عاملی برای کمال گرایی این افراد باشد که مسئولیت این ورزشکاران رابرای بروز اشتباهات بیشترمیسازد.به عبارت دیگر،ورزشکارانی که دررشته های رزمی رقابت میکنند، میدانندکه به تنهایی مسئول شکست یا موفقیتهای خود هستند. لذا اگر آنها دنبال موفقیت هستند، باید سطح خود را ازاضطراب شناختی کاهش واعتمادبه نفس خود را افزایش دهند. به طور کلی در این پژوهش سوال اساسی این است که آیا بین کمالگرایی معیارهای شخصی ، نگرانی در مورد اشتباهات ، انتظار والدین ، انتقاد والدین ، تردید نسبت به اعمال و سازماندهی با اضطراب حالت شناختی و جسمانی در ورزشکاران رشته های رزمی شهر شیراز ارتباط وجود دارد .

 

1-3- اهمیت و ضرورت پژوهش

امروزه به دلیل کاهش تفاوت بین رکوردهای ورزشکاران، محققان به دنبال راههایی هستند که برخلاف روشهای غیر اخلاقی مانند دوپینگ، بتوانند بدون عوارض جانبی موجب برتری و بهبود عملکرد ورزشکاران شوند. گاهی حتی مداخله عوامل جزئی نیز می‌تواند با وجود تاثیر کم در موفقیت یا شکست ورزشکاران تعیین کننده باشد از این رو پژوهشگران به دنبال کشف عوامل موثر و مرتبط با اجرای بهینه ورزشکاران هستند.با توجه به اینکه زمان واکنش نسبت به دیگر مهارتهای ورزشی جنبه شناختی بیشتری دارد، بنابراین از بین عوامل اثر گذار، عوامل روانشناسی می تواند اهمیت بیشتری داشته باشد از بین عوامل روانشناسی یکی از متغیرهایی که با عملکرد ورزشی ارتباط دارد و البته در زندگی عادی اثر گذار است اضطراب می باشد (کشاورز 1388). توانایی کنار آمدن با فشار و اضطراب، بخش جدایی ناپذیر ورزش به خصوص در ورزشکاران رشته های رزمی می باشد .

کمال گرایی توجه روزافزونی را در حیطه های مختلف از ورزش (مثل مطالعه‌‌ی ورزشکاران برگزیده) گرفته تا آسیب شناسی روانی (مثل اختلالت خوردن و افسردگی) به خود جلب کرده است. اما نتایج دارای جنبه های متناقصی است. به عنوان مثال، از یکسو در حیطه ی ورزش بسیاری از محققان کمال گرایی را ویژگی سازگارانه می دانند که به دست یافتن به عملکرد ممتاز کمک می کند [22](گولد، دیفن باخو موفت، 2002) و از سوی دیگر بسیاری، کمال گرایی را ویژگی ناسازگارانه می دانند که نه تنها به عملکرد ورزشکاران کمک نمی کند بلکه مانعی در عملکرد آنان است (فلت[23] و هویت، 2005).

در نتیجه ورزشکاران ممکن است با چیزی مواجه شوند که هویت و فلت آن را پارادوکس کمال گرایی[24] نام نهادند. سطوح بالایی از کمال گرایی هم در ورزشکاران نخبه و یادگیرندگان سرآمد دیده می شود و هم در افراد افسرده و آنهایی که نشانه هایی از بی‌اشتهایی و پرخوری عصبی نشان می دهند(اوئنز و اسلاد[25]، 1984).

در خصوص اینکه کمال گرایی در چه نقطه ای ناسازگارانه می شود اطلاعات چندانی در دسترس نیست. پژوهش حاضر به روشن سازی این مسأله کمک می کند. بطور کلی اهمیت و ضرورت پژوهش حاضر را می توان درباره موارد زیر احساس کرد:

با وجود شیوع رایج کمال گرایی، این ویژگی شخصیتی همچنان یک سازه روانشناختی نسبتاً ناشناخته است و سوالات زیادی درباره علل کمال گرایی و ویژگیهای افرادی که کمال گرایی برای آنها یک مشکل است بدون پاسخ مانده است. لذا انجام تحقیقاتی درخصوص سازه کمال گرایی و ویژگیهای کمال گرایان ضروری به نظر می رسد. علاوه بر این، با تحقیق در خصوص کمال گرایی مثبت و منفی، شناخت بیشتری از نقاط قوت و ضعف کمال گرایان سازگار بدست می آید، این اطلاعات به رشد و پرورش راهبردهای مناسب تر جهت مقابله با کمال گرایی آسیب رسان و تقویت کمال گرایی سالم کمک می کند. همچنین محققان همیشه در پی شناسایی متغیرهای روانشناختی خاصی بوده اند که قادرند عملکرد ورزشکاران را تسهیل کنند. با توجه به تأثیری که کمال گرایی سازگاری و ناسازگار برعملکرد ورزشکاران رزمی دارد، شناخت سازه کمال گرایی و انواع سالم و ناسالم آن به مربیان و والدین کمک می‌کند در اتخاذ رویکردها و تصمیمات مناسب در قبال فراگیران کمال گرا با اطلاعات وسیع تر و کارآمدتری عمل می کنند. والدین، متولیان آموزش ورزش و دولتها بر ورزشکاران سرمایه گذاری زیادی می کنند. باید به هر راه ممکن بازدهی این سرمایه گذاری را به حداکثر رساند. بایستی به ورزشکاران کمک کرد به تمایلات ناسالم کمال گرایانه خود به منظور اجتناب از مشکلات همراه با آن غلبه کنند. انجام این پژوهش با هدف شناخت پایه و اساس کمال گرایی و شاید ارائه راه حلی برای غلبه بر نوع ناسالم آن (در شکل کاهش کمال گرایی منفی) می‌تواند گامی در این راه به حساب آید. همچنین شناخت کمال گرایی رزمی کاران و پیامدهای آن از اهمیت خاصی برخوردار است. باشگاه مکان مناسبی برای بررسی همبسته های کمال گرایی است، زیرا محیطی است که دربرگیرنده مقدار قابل توجهی استرس بوده و از فرد توقعات آشکار و ضمنی فراوانی در عملکرد دارد[26] (استیون و فراست، 1984). افزایش استرس در رزمی کاران با نرخ بالاتر افسردگی[27] (فور، وست فلد و مک کونل 2001) و رفتارها و افکار خودکشی[28] (وستفلد و فیور، 1987) همراه است. محققان معتقدند استرس تجربه شده توسط افراد و آسیبهای روانی منتج از آن با باورهای کمال گرایانه پذیرفته شده توسط آنان ارتباط دارد. لذا شناخت نحوه تأثیر کمال گرایی فراگیران بر عملکرد و سازگاری ورزشی آنان از اهمیت خاصی برخوردار است.با وجود اینکه تحقیقات موجود به روشن تر شدن نقش کمال گرایی و ارتباط اش با سایر متغیرهای روانشناختی کمک کرده است، با این حال سوالات مهمی همچنان بدون پاسخ مانده اند. بعنوان مثال سازگارانه یا ناسازگارانه بودن کمال گرایی همچنان موضوع بحث باقی مانده است. این پرسش که معمولاً بر ارتباط بین کمال گرایی

ارتباط کمالگرایی با اضطراب شناختی و جسمانی ورزشکاران رشته های رزمی شهر شیراز

ارتباط کمالگرایی با اضطراب شناختی و جسمانی ورزشکاران رشته های رزمی شهر شیراز

ارتباط کمالگرایی با اضطراب شناختی و جسمانی ورزشکاران رشته های رزمی شهر شیراز

استاد راهنما

دکتر احمد ترکفر

استاد مشاور

دکتر ژاله رفاهی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

 مقدمه

در طول دهه گذشته، رویکرد تنظیم هدف در صنعت، آموزش و ورزش طرفداران زیادی بدست آورده است. ایده زیر بنایی رویکرد این است که ما در مواجهه با اهداف کلی و گسترده‌ای که قصد دستیابی به آنها را داریم، احتمال دارد فشار شدیدی را احساس کنیم، به طوری که ممکن است انگیزه خود را از دست بدهیم و دچار اضطراب شویم. باورهای رایج و احساس کلی به ما می گویند که باید بین ورزش و انگیزش، اضطراب ارتباط مهمی وجود داشته باشد. ورزش معمولا دربر گیرنده رقابتی است که خود باعث ایجاد اضطراب می شود و مشخصه این اضطراب، افزایش انگیزش است. هنگام اضطراب، عملکرد فرد ورزشکاربهتر از شرایط عادی نیست و زمانی که تحت فشار قرار می گیرد، بیشتر مرتکب اشتباه می شود همان طور که جونز[1] (1991) می گوید، در سطوح بالای ورزش (حداقل در بعضی از ورزش ها) تفاوت مهارت های افراد شرکت کننده بسیار اندک است. بنابراین، آنچه باعث برنده یا بازنده شدن ورزشکار می شود، توانایی او برای غلبه بر اضطراب و استرس است.

تحقیقات سواین و جونز[2] (1991) نشان می دهد هر دو نوع اضطراب، قبل از حادثه ورزشی افزایش می یابند و مهم تر این که فراوانی تفکر اضطرابی دقیقا قبل از مسابقه بیشتر
می‌شود. همچنین اعتقاد بر این است که با شروع مسابقه، اضطراب جسمی به سرعت کاهش می‌یابد، اما اضطراب شناختی به نحوه پیشرفت کار بستگی دارد. به همین دلیل، بسیاری از محققان براین فرض هستند که اشتباه عملکرد در ضمن بازی باعث اضطراب شناختی می شود نه جسمی.

کاکس[3] (1998) معتقد بود که اضطراب شناختی با عملکرد ارتباط منفی دارد هر چه اضطراب شناختی افزایش یابد، عملکرد سیر نزولی پیدا می کند. با این حال، در مطالعه سواین و جونز (1991) برخی از ورزشکاران گزارش دادند که برای بهتر بودن عملکرد به مقداری اضطراب شناختی نیاز دارند. با توجه به این که اندازه گیری اضطراب شناختی در طول مدت ورزش غیر ممکن است، فقط می توانیم فراوانی و شدت تفکرات اضطرابی را تخمین بزنیم.

پژوهشهای مختلف ارتباط پیچیده ای را بین اضطراب و اجرای حرکتی و ورزش گزارش کرده اند (تجاری 1379)، اضطراب به ویژه اضطراب شناختی و جسمانی که پیش از رقابت یا حین اجرا بوجود می آید کانون مهمی از تحقیقات روانشناسی بوده است. به طور گسترده ای اعتقاد بر این است که اضطراب و کمالگرایی بر جنبه های مختلف اجرا اعم از ورزشی به خصوص در رشته های رزمی اثر می گذارد.

اگر شخصیت را به عنوان ترکیبی از اعمال، افکار، هیجانات و انگیزش های فرد بدانیم، مؤلفه های سازنده ی شخصیت ممکن است در افراد مختلف، متفاوت باشند. از سوی دیگر، امکان دارد این مؤلفه ها به طرق مختلفی ترکیب شده باشند به طوری که الگوهای شخصیتی گوناگونی را به وجود آورند. بسیاری از محققان معتقدند وجود تفاوتهای فردی و ویژگی های شخصیتی متفاوت، واکنش افراد را نسبت به موقعیت ها و فشارزاها متمایز می گرداند. یکی از این ویژگی های شخصیتی، کمال گرایی[4] است (نجاریان و همکاران، 1378).

کمال گرایی عقیده و باوری است که با مجموعه ای از معیارهای بسیار بالا برای عملکرد، گرایش به قانون همه یا هیچ و رسیدن به نتایجی بی نقص و کامل مشخص می شود (مهرابی زاده، هنرمند، باک نژاد، شهنی ییلاق، 1384). کمال گرایی با انتقاد بیش از حد از خود، نگرانی در مورد برآوردن انتظارهای اجتماعی و تمرکز بر سازمان بندی همراه است (فراست، مارتین، لاهارت و روزنبلات[5] ، 1990، چباک، 1998، به نقل از مشهدی و همکاران، 1382).

در حوزه ورزش، برخی از پژوهشگران کمال گرایی را بهنجار و قهرمان ساز می دانند؛ صفتی که به تحقق عملکرد عالی کمک می کند(گالد [6]وهمکاران، 2002). عده ای دیگر، کمال گرایی را برعکس صفتی نابهنجار توصیف می کنند و معتقد هستند باعث تضعیف عملکرد ورزشی می شود و آن را به صورت منفی تحت تاثیر قرار می دهد(فلت و هویت، 2005). بخشی از این یافته های متناقض بر حسب ماهیت ابعادی کمال گرایی قابل توجیه و تبیین هستند، اما در این میان سوالی وجود دارد که آیا کمال گرایی به عنوان یک ویژگی شخصیتی چند بعدی با اضطراب رقابتی (شناختي و جسماني) و تمرکز رزميکاران ارتباط دارد؟

1-2-بیان مسأله

اصطلاح کمال گرایی به آرزوی شخص جهت دستیابی به معیارهای بالای عملکرد از یک سو و ارزیابی های انتقادی غیرمنطقی از عملکرد خویشتن از سوی دیگر اشاره دارد (فراست، 1990). محققان بسیاری به نقش کمال گرایی در آسیب شناسی روانی تأکید کرده اند و تحقیقات زیادی درباره آن صورت گرفته است (آنتونی[7]،1998) این تحقیقات نشان داده اند که کمال گرایی با اختلالاتی همچون بی اشتهایی عصبی[8]، افسردگی[9]، اختلال وسواس ـ اجباری[10] و اختلال شخصیت وسواسی اجباری و برخوری عصبی ارتباط دارد (شفران، 2002). با این حال همه تحقیقات مؤید نقش آسیب زای کمال گرایی نبوده است.

به اعتقاد هاماچک[11] (1978) تمایز بین کمال گرایان سازگار و ناسازگار اصولاً بر این اساس صورت می گیرد که کمال گرایان ناسازگار دچار خود ـ انتقادی های افراطی می شوند و اشتباهات کوچک را شکست تفسیر می کنند (برنز[12]، 1980) در حالی که کمال گرایان سازگار علیرغم داشتن معیارهای بالا برای عملکردشان، درگیر نگرانی های افراطی درباره دست نیافتن به این معیارها نیستند. برخی محققان تفاوت بین کمال گرایی سازگار و ناسازگار را براساس تلاش فرد در نائل شدن به کمال تعریف کرده اند. کمال گرایان ناسازگار در مقایسه با کمال گرایان سازگار به دلیل تلاش مفرط در بدست آوردن کمال، پیامد منفی بیشتری را تجربه می کنند (ریمی[13]، 2000). محققان دیگر کمال گرایان سازگار را از کمال گرایان ناسازگار با این فرض متمایز می کنند که رفتارهای گروه اول بوسیله تقویت های مثبت برانگیخته می‌شود، در حالی که گروه دوم برای اجتناب از پیامدهای منفی و ترس از امکان شکست (یعنی تقویت منفی[14]) برانگیخته می شوند (اسلاید[15] و اوئنز، 1998). برخی محققان معتقدند که داشتن معیارهای شخصی بالا ممکن است ارتباط ای منحنی شکل با عاطفه داشته باشد بدین صورت که افرادی با معیارهای شخصی در حد متوسط بالا بیشترین احساس مثبت را نشان می‌دهند، در حالی که افرادی که دارای معیارهای شخصی پایین و یا خیلی بالا هستند عاطفه مثبت کمتری را نشان میدهند. باید گفت که هنوز داده های کافی برای این فرضیات در دست نیست (براون، هیبرگ، فراست، ماکریس، جاست و لئونگ[16]، 1999).

به نظر می رسد که انتظارات اعم از کم یا زیاد می تواند با اضطراب ارتباط داشته باشد. در مسابقه­های 2004 اروپا عده زیادی می گفتند که انگلستان باید پاسخگوی انتظارات بسیار بالای مردم برای برنده شدن در مسابقه باشد. ظاهرا این انتظارات باعث شکست انگلستان شد. برعکس، یونان که برای اولین بار برنده مسابقات شد، زیر فشار چنین انتظاراتی نبود. افراد نیز مانند تیم ها تحت تاثیرات انتظارات بالا قرار می گیرند. فشار شدید معلمان، مربیان و خانواده می تواند اضطراب مسابقه را بی‌نهایت افزایش دهد. البته عکس این قضیه نیز می تواند صادق باشد. نتایج تحقیقات هال و کر[17] (1998) نشان دهنده ارتباط قوی بین اضطراب و ایمان به توانایی خویش بود، افرادی که انتظارات پایینی در مورد عملکرد خود داشتند، بیشتر دچار اضطراب بودند.

یکی از مواردی که ما را به عنوان ورزشکار از دیگران متمایز می سازد، شیوه نگران شدن در مورد عملکرد مان است. البته ایجاد انگیزه مستلزم این است که تا حدودی به این موضوع بپردازیم، اما کمالگرایی یا نگرانی بیش از

منبع پایان‌نامه ارشد b (3433)

شکل ( 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای8
شکل ( 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای8
شکل ( 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا11
شکل ( 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر اتمسفری 14
شکل ( 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام 15
شکل ( 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام 16
شکل ( 2 – 1 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام22
شکل ( 2 – 2 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر غیر مستقیم23
شکل ( 2 – 3 ) نحوه توالی برجها در روش تقطیر مستقیم24
شکل ( 2 – 4 ) شمای یک واحد تقطیر پیشرفته ( پالایشگاه میدر آلمان)26
شکل ( 4 – 1 ) نمودار جریان خوراک و فرآورده های مختلف در واحدتقطیر 85
پالایشگاه آبادان در ظرفیت 130000 بشکه در روز 41
شکل ( 4 – 2 ) مسیر پیش گرمایش نفت خام44
شکل ( 4 – 3 ) ظرف پیش تبخیر آنی و موقعیت قرار گرفتن آن در مسیر
پیش گرمایش نفت خام 54
شکل ( 5 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 64

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل ( 5 – 2 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 65
شکل ( 5 – 3 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 66
شکل ( 5 – 4 ) محیط فرعی برج تقطیر اتمسفری 67
شکل ( 5 – 5 ) بخش خنک نمودن محصولات خروجی از برج تقطیر اتمسفری 68
شکل ( 5 – 6 ) بخش تقطیر نفتا 69
شکل ( 5 – 7 ) محیط اصلی شبیه سازی ( Main Case ) 81
شکل ( 5 – 8 ) بخش پیش گرمایش نفت خام 82
شکل ( 5 – 9 ) کوره و برج تقطیر اتمسفری 83
شکل ( 6 – 1 ) محیط اصلی شبیه سازی- پس از نصب Prefractionator 97
شکل ( 6 – 2 ) شبکه مبدّلهای حرارتی پیش گرمکن نفت خام در وضعیّت جدید 98
شکل ( 6 – 3 ) برج تقطیر اتمسفری کوره و برج پیش تفکیک جدید 99
مقدمه
هنگامی که یک شرکت پالایشی تصمیم به افزایش ظرفیت می گیرد طبیعتاً اولین واحدی که باید مورد ارزیابی قرار گیرد واحد تقطیر یا اصطلاحاً ( Topping Unit ) می باشد . سعی در برداشتن گلوگاهها از امـکانات و قابلیتهای موجــود کــه غالباً Retrofit Design گفته می شود ، کم هزینه ترین و سریعترین راه جهت دستیابی به ظرفیتهای تولید بالاتر با قبـــول کمــتریـن ریسک می باشد.
بالا رفتن قیمت محصولات نفتی و به تبع آن هزینه های انرژی که به علت تحولات سیاسی و بین المللی صورت گرفته است باعث شد تا کشورهای صنعتی که بزرگترین مصرف کنندگان انرژی در جهان هستند تلاشهای بسیاری را به منظور بهینه سازی صنایع نفتی و پتروشیمیایی که بزرگترین و پر مصرف ترین صنایع از لحاظ مصرف انرژی می باشند ، انجام دهند . نتیجه این تلاشها عمدتاً به دو صورت زیر بیان می گردد :
1) کاهش مصرف انرژی به روش استفاده بهینه از انرژیهای موجود در واحد صنعتی مورد بحث
2) تجدید نظر در طراحی و ساختار واحدهای نفتی و پتروشیمی
معمولاً در روش اول نیازبه انجام تغییرات اساسی در ساختار واحد نمی باشد لذا هزینه های انجام شده کمینه خواهد بود . در حالیکه در روش دوم غالباً نیاز به انجام یک سری تغییرات جهت دستیابی به هدف مورد نظر می باشد .
در این بحث ابتدا مروری بر تئوری موجود در تقطیر معمولی خواهیم داشت. آنگاه به شرح تقطیر پیشرفته (Progressive distillation) و روشهای ممکن جهت اِعمال و به کارگیری آن (در واحد تقطیر 100 پالایشگاه آبادان) خواهیم پرداخت. سپس با انجام شبیه سازی شرایط مختلف فرایندی و میزان مصرف انرژی را در دو حالت تقطیر معمولی و پیشرفته مقایسه خواهیم کرد. همچنین توضیح مختصری در رابطه با شبیه سازی و نحوه انجام آن برای واحد مورد بحث داده خواهد شد.

فصل اول
تقطیر نفت خام
1- 1 ) تقطیر نفت خام
دستگاه های تقطیر نفت خام ، نخستین واحدهای فرآورش عمده در پالایشگاه هستند . این دستگاه ها برای تفکیک نفت خام به روش تقطیر به اجزایی بر حسب نقطه جوششان به کار گرفته می شوند ، بدین ترتیب که منابع خوراک هر یک از واحـدهای فــرآورش بعـدی با توجه به مشخصه های مورد نیازشان تهیه می شوند . به منظور دستیابی به بازدهی های بالاتر و هزینه های پایینتر ، تفکیک نفت خام در دو مرحله صورت می گیرد :
* مرحله اول تفکیک جزء به جزء همه نفت خام در فشار جو
* مرحله دوم ارسال باقیمانده دیر جوش مرحله اول به دستگاه تفکیک دیگری که تحت خلأ شدید عمل می کند .
از دستگاه تقطیر در خلأ ، برای جداسازی قسمت سنگینتر نفت خام به اجزاء مختلف استفاده می شود ، زیرا دمای بالایی که برای تبخیر این قسمت سنگین در فشار جو لازم است موجب کراکینگ گرمایی آن می شود که خود موجب ضایعات ناشی از تولید گاز خشک ، و همچنین تغییر رنگ محصول و قشر بستن تجهیزات براثر تولید کک می شود .
نقاط برش بخشهای نوعی و گستره های جوش بخشهای حاصل از دستگاه های تقطیر در فشار اتمسفری و تقطیر در خلأ در جداول ( 1 – 1 ) و ( 1 – 2 ) ارائه شده اند .
جزءگستره های جوشASTM (°F)TBP(°F)بوتان و مواد سبکترنفتای سبک تقطیر مسقیم ( LSR )220 – 90190 – 90نفتای سنگین تقطیر مسقیم ( HSR )400 – 180380 – 190نفت سفید540 – 330520 – 380نفت گاز سبک ( LGO )640 – 420610 – 520نفت گاز اتمسفری ( AGO )830 – 550800 – 610نفت گاز خلأ ( VGO )1050 – 7501050 – 800باقیمانده خام تقطیر در خلأ ( VRC )+1050+1050
جدول 1 – 1 ) گستره های جوش اجزاء نفت خام نوعی

روابط بین نقاط جوش متوسط حجمی ، متوسط مولی ، و متوسط میانگین اجزاء نفت خام در شکلهای زیر نشان داده شده است .
نمودار 1 – 1 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش میانگین
نمودار 1 – 2 ) رابطه بین نقاط جوش متوسط حجمی و نقاط جوش متوسط مولی
برشIBP (°F)EP (°F)مصرف فرآیندی
برش بنزین LSR90180بنزین سبک ( مینیمم )90190برش LSR معمولی80220برش LSR ( ماکزیمم )
برش بنزین HSR ( نفتا )
180380برش رفرمینگ ( تبدیل ماکزیمم )190330OPR سوخت جت ( ماکزیمم )220330برش رفرمینگ ( تبدیل مینیمم )
نفت سفید330520برش نفت سفید ( ماکزیمم )330480برش سوخت جت 50 ( ماکزیمم )380520عملیات تولید بنزین (ماکزیمم )
نفت گاز سبک420610سوخت دیزل ( ماکزیمم )480610سوخت جت ( ماکزیمم )520610نفت سفید ( ماکزیمم )نفت گاز سنگین ( HGO )610800خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدرو کراکینگ
نفت گاز خلأ8001050خوراک واحد آسفالت زدایی
یا واحد کراکینگ کاتالیستی800950خوراک واحد کراکینگ کاتالیستی
یا واحد هیدروکراکینگ
جدول 1- 2 ) نقاط برش TBP برای بخشهای مختلف نفت خام
1 -2 ) نمک زدایی از نفت خام
چنانچه نمک موجود در نفت خام از 10 lb/ 1000 bbl ( بر حسب مقدار NaCl ) بیشتر باشد ، نفت خام باید نمک زدایی شود تا از قشر بستن و خوردگی براثر نمک در سطوح انتقال گرما و همچنین تولید اسیدها از طریق تجزیه نمکهای کلر دار جلوگیری به عمل آید . به علاوه ، برخی از فلزاتی که به صورت ترکیبات غیر آلی محلول در آب که با نفت خام تولید امولسیون نموده و سبب غیر فعال شدن کاتالیزور در واحدهای فرآورش کاتالیستی می شوند ، نیز ، در فرآیند نمک زدایی حذف می شوند .
شکل 1 – 1 ) شماتیک واحد نمک زدایی یک مرحله ای
شکل 1 – 2 ) شماتیک واحد نمک زدایی دو مرحله ای
گرایشی که برای پالایش نفت خامهای سنگینتر وجود دارد ، بر اهمیت نمک زدایی مؤثر نفت خام افزوده است . معیاری که برای نمک زدایی از نفت خام تا سالهای اخیر مورد استفاده قرار می گرفت ، حضور 10 lb نمک یا بیشتر ( برحسب NaCl ) در 1000 bbl نفت خام بوده است . ولی اکنون بسیاری از شرکتها تمامی نفت خامها را نمک زدایی می کنند . در توجیه این عمل اضافی ، کاهش قشر بستن و خوردگی دستگاه ها و افزایش طول عمر کاتالیزور عنوان می شود . در صورتی که مقدار نمک نفت خام بیش از 20 پوند در هر هزار بشکه باشد ، از نمک زدایی دو مرحله ای استفاده می شود ، و در مواردی باقیمانده ها به روش کاتالیستی فرآورش می شوند ، برای برخی از نفت خامها از نمک زدایی سه مرحله ای استفاده می شود .
نمک در نفت خام بصورت حل شده و یا بصورت بلورین و معلق در آب که با نفت خام امولسیون می دهد وجود دارد . اساس روش نمک زدایی از نفت خام ، شستشوی نمک موجود با آب است . در اینجا مسائلی در اختلاط مؤثر و اقتصادی آب و نفت و همچنین مرطوب سازی ذرات جامد معلق با آب و جدا سازی آب شستشو از نفت بروز می کند . pH ، چگالی و ویسکازیته نفت خام و همچنین نسبت حجم آب شستشو به حجم نفت خام در سهولت تفکیک و بازدهی مؤثرند .
دومین هدف مهم از نمک زدایی ، حذف مواد جامد معلق در نفت خام است . این مواد معمولاً عبارتند از : ذرات ریز ماسه ، رس ، خاک و ذرات اکسید آهن و سولفید آهن جدا شده از خطوط لوله ، مخازن و نفت کشها ، و سایر منابع آلاینده ، که در مرحله انتقال ویا بهره برداری وارد نفت خام می شوند . %60 و یا حتی % 80 کل ذرات جامد معلق بزرگتر از 8/0 میکرون باید حذف شوند .
نمـک زدایـی به روش اخـتلاط نفـت خـام با 3 تا 10 درصـد حجمی آب ، در دمـاهای 90 تا 150 درجه سانتی گراد انجام می شود . نسبت آب به نفت خام و نیز دمای انجام این عملیات ، توابعی از چگالی نفت خام هستند .
°APIآب شستشو ( درصد حجمی )دما °C°API > 404 – 3125 – 11530<°API<407 – 4140 – 125°API<3010 – 7150 – 140
جدول 1- 3 ) مقادیر آب مورد نیاز برای نفت خامهای مختلف
نمکها در آب شستشو حل می شوند ، و سپس فازهای آب و نفت در مخزن جدا کننده از هم تفکیک می شوند . این کار یا با افزودن مواد شیمیایی برای کمک به شکستن امولسیون یا از طریق ایجاد یک میدان الکتریکی با پتانسیل بالا در مخزن ته نشینی و به هم پیوستن سریعتر ریز قطره های آب نمک انجام می شود . شکلهای ( 1- 3 ) و (1- 4 ) بدین منظور می توان از جریان الکتریکی AC یا DC استفاده کرد . اختلاف پتانسیل لازم برای بهبود به هم پیوستن ریز قطره ها حدود 12000 تا 35000 ولت است .
با بهره گرفتن از واحدهای نمک زدایی تک مرحله می توان به بازدهی های 90 تا 95 درصد دست یافت و در مورد واحدهای دو مرحله ای بازدهی به 99 درصد نیز می رسد .
آب جبرانی به طور متوسط بین 4 تا 5 درصد حجمی نفت خام است و در نمک زدایی دو مرحله ای در مرحله دوم افزوده می شود . برای نفت خامهای بسیار سنگین (°API<15 ) توصیه می شود که نفت گاز به عنوان رقیق کننده در مرحله دوم فرآیند افزوده شود تا بازدهی جدا سازی افزایش یابد .
شکل 1 – 3 ) شماتیک یک نمک زدا
شکل 1 – 4 ) شکل واقعی یک نمک زدا
1-3 ) واحد سبک زدایی اتمسفری
نفت خام ، پس از نمک زدایی ، به داخل یک سری مبدلهای گرمایی پمپ می شود و دمای آن پس از تبادل حرارت با فرآورده و جریانهای برگشتی به 550 در جه فارینهایت می رسد سپس ، نفت خام در کوره حرارت بیشتری می بیند تا دمایش به حدود 750 درجه فارینهایت برسد و پس از آن به منطقه سریع تفکیک کننده های اتمسفری وارد می شود . دمای تخلیه کوره به اندازه کافی زیاد است ( 650 تا 750 درجه فارینهایت ) تا موجب تبخیر تمام فرآورده های کشانده شده به بالای منطقه تبخیر آنی ، به علاوه حدود 10 تا 20 درصد باقیمانده های ته برج شود . این 10 تا 20 درصد تبخیر اضافی موجب می شود تا در سینیهای بالای منطقه تبخیر آنی ، نوعی تفکیک اجزاء به کمک جریان باز روانی درونی ، مازاد بر جریانهای خروجی ، صورت پذیرد .
جریان بازروانی به چند طریق زیر قابل انجام است
? از طریق مایع کردن جریان بخار خروجی بالای برج و باز گرداندن بخشی از آن به بالای برج ( Top Reflux )
? خارج کردن بخشی از برش نفت سفید از برج ، خنک کردن آن در Kerosene Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
? خارج کردن بخشی از برش نفت گاز از برج ، خنک کردن آن در Gas Oil Pump Around و باز گرداندن مجدد آن به یک سینی بالاتر
هر یک از فرآورده های جانبی که از برج خارج می شود ، مقدار جریان بازروانی در پایین منطقه خروج جریان را تقـلیل می دهد . جریان برگشتی بیشینه و تفکیک بیشینه موقعی تحقق می یابد که همه گرما در بالای برج دفع شود ولی چنین امری نیاز به تغذیه مایع به صورت مخروط معکوس دارد که مستلزم یک برج با قطر بسیار بزرگ در منطقه بالای برج است . به منظور تقلیل قطـر منطـقه بالای بـرج و حتـی کاهـش مقـدار مایع در طول ستون ، از جریانهای میانی ، برای گرمـا گیری اسـتفاده مـی شود تا در زیر نقاط خروج فرآورده ها جریانهای بازروانی ایجاد گردد . بـدین منـظور مایع از برج خارج شده و پس از خنک شدن در مبدلهای حرارتی به برج باز گردانده می شود و یا اینکه تنها بخشی از مایع ، خنک شده و به برج باز گردانده می شود . این جریان خنک ، مقدار بیشتری از بخارهای در حال صعود را مایع کرده بدین ترتیب جریان بازروانی در زیر آن نقطه را افزایش می دهد .
بازدهی انرژی عملیات تقطیر نیز با بهره گرفتن از گردش جانبی جریان بازروانی بهبود می یابد. چنانچه جریان بازروانی در چگالنده های بالای برج برای کلیه جریانهای جانبی خروجی کافی باشد همه انرژی گرمایی در دمای نقطه جوش جریان بالای برج مبادله می شود . با بهره گرفتن از گردش جانبی جریانهای بازروانی در نقاط پایینتر ستون ، دمای انتقال گرما بالاتر رفته مقدار بیشتری از انرژی گرمایی را می توان به منظور پیش گرم نمودن خوراک ، دفع کرد .
در برج تقطیر نفت خام ، معمولا ً از کمک گرم کن ( Reboiler ) استفاده نمی شود ، غالباً چند سینی در زیر منطقه تبخیر آنی تعبیه می شود تا با تزریق بخار آب از پایین ترین سینی، نفت گاز باقیمانده در مایع ته برج از آن خارج شود و بدین ترتیب ، جریان خروجی پایین برج با نقطه اشتعال بالا بدست آید . بخار آب ، موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها می شود و بنابر این دمای تبخیر مورد نیاز نیز تقلیل می یابد .
برج تقطیر اتمسفری ، معمولاً دارای 30 تا 50 سینی تفکیک است . جدا کردن مخلوطهای مرکب از نفت خام ، نسبتاً به آسانی انجام می شود و معمولاً از 5 تا 8 سینی برای هـر محصول جانبی ، به علاوه همین تعداد سینی در بالا و پایین سینی خوراک ، ضروری است . بنابر این یک برج اتمسفری تقطیر نفت خام با 4 جریان جانبی خروجی به 30 تا 45 سینی نیاز خواهد داشت .
چون مواد سبکتر وارد مواد سنگینتر می شوند و با آنها در هــر سـینی در حـال تعـادل می باشند لذا جریانهای مایع جانبی که از برج خارج می شوند ، مقداری مواد با نقطه اشتعال پایین به همراه خواهند داشت و به این ترتیب نقطعه اشتعال مایعات خروجی از ستون را کاهش می دهند. در یک برج عریان سازی شامل 4 تا 10 سینی ، این مواد سبک به کمک بخار آب تزریق شده از سینی پایینی ، از جریان جانبی جدا می شوند . بخار آب و مواد سبک به منطقه تبخیر برج اتمسفری ، در بالای نقطه خروج جریان جانبی مربوطه باز گردانده می شوند . شکل ( 1 – 6 )

شکل 1 – 5 ) شماتیک یک برج تقطیر
پنتان و مواد سنگینتری که از بالای برج خارج شده اند در چگالنده بالای برج تقطیر اتمسفری مایع می شوند . این بخش که بنزین سبک جریان بالای برج را تشکیل می دهد ، دارای مقداری پروپان و بوتان و عمدتاً همه مواد دیر جوشتر موجود در فاز بخار بالای برج می باشد . بخشی از این مایع به عنوان مایع بازروانی به بالای برج باز گردانده می شود و بقیه به قسمت تثبیت واحد صنعتی گاز پالایشگاه فرستاده می شود و در آنجا پروپان و بوتان از بخش ( C5 – 180 °F ) بنزین LSR جدا می شوند .
شکل 1 – 6 ) برج تقطیر اتمسفری نفت خام
1-4 ) تقطیر در خلأ
دمای لازم برای تقطیر بخشهای سنگین نفت خام در فشار جو چنان بالاست که احتمال وقوع کراکینگ حرارتی وجود خواهد داشت . در نتیجه موجب اتلاف مواد و قشر بستن تجهیزات می گردد . به همین جهت ، مواد سنگین در خلأ تقطیر می شوند ، زیرا با کاهش فشار ، دمای جوش نیز کاهش می یابد . تقطیر ، در فشار مطلق با 25 تا 40 mmHg در منطقه تبخیر آنی انجام می شود. برای بهبود کیفیت تبخیر ، فشار حقیقی باز هم کاهش داده می شود ( تا 10 mmHg یا کمتر ) . این امر با افزودن بخار آب در گرم کنهای ورودی و در پایین برج خلأ میسر می شود . افزودن بخار آب در گرم کن ورودی ، سرعت در لوله های گرم کن را افزایش داده و از ایجاد رسوب کک در گرمکن می کاهد و همچنین موجب کاهش فشار جزئی هیدروکربنها در برج خلأ می شود . مقدار بخار آب مورد استفاده با توجه به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده تعیین می گردد ، ولی معمولا ً بین 10 تا 50 lb / bbl . شکل ( 1 – 7 )

شکل 1 – 7 ) واحد تقطیر در خلأ نفت خام
دماهای خروجی کوره نیز به گستره جوش خوراک و جزء تبخیر شده و همچنین خصوصیات کک سازی خوراک بستگی دارد . سرعت جریانهای زیاد و افزایش بخار آب ، تشکیل کک را به حد اقل می رساند و دمای خروجی کوره معمولاً بین 730 تا 850 °F است .
فشار مؤثر ( فشار مطلق کل منهای فشار جزئی بخار آب ) در منطقه تبخیر سریع ، تعیین کننده بخشی از خوراک است که در دمای خروجی معین کوره تبخیر می شود . بنابراین در طراحی برج تبخیر جزء به جزء ، خطوط لوله بالای برج ، و چگالنده ها باید دقت کافی مبذول شود تا افت فشار بین دستگاه ایجاد خلأ و منطقه تبخیر آنی به حد اقل برسد . کاهش افت فشار به میزان چند میلی متر موجب صرفه جویی چندین دلار در هزینه های عملیات می شود.
فشار بخارهای پایین تر باعث می شوند تا حجم بخار حاصل از تبخیر یک بشکه زیادتر شود و به همین دلیل ، قطر ستونهای تقطیر در خلأ بسیار بزرگتر از ستون تقطیر اتمسفریک است . وجود برجهای تقطیر در خلأ با قطری نزدیک به 40 فوت غیر عادی نیست .
فشار مورد نظر در ستون تقطیر با بهره گرفتن از برون پاشهای بخاری (Ejector) و چگالنده های بارومتری و یا سطحی تأمین می شود . تعداد و ابعاد اجکتورها و چگالنده های مورد استفاده ، بر اساس خلأ مورد نظر و کیفیت بخار مشخص می شود . برای ایجاد فشار 25 mmHg در منطقه تبخیر آنی ، معمولاً از اجکتورهای سه مرحله ای استفاده می شود . مرحله اول بخار را مایع کرده و گازهای مایع نشدنی را متراکم می کند . خلأ ایجاد شده محدود به فشار بخار آب مورد استفاده در چگالنده هاست ، چنانچه از آب خنکتری در چگالنده ها استفاده شود ، می توان در برج تقطیر در خلأ ، فشار مطلق پایینتری ایجاد کرد . چگالنده های سطحی علیرغم هزینه بالاتر ، در مقایسه با چگالنده های بارومتری ، کاربری بیشتری دارند ، زیرا از آلودگی آب با مواد نفتی جلوگیری می شود .
1- 5 ) تجهیزات کمکی
در اغلب موارد ، بین مبدلهای حرارتی مربوط به پیش گرمایش خوراک واحد تقطیر اتمسفری و کوره مربوطه یک مخزن تبخیر آنی نصب می شود . بخش سبکتر خوراک که تا این مرحله حرارت کافی جذب کرده و به صورت بخار در آمده است ، در این مخزن جدا می شود و مستقیماً به منطقه تبخیر سریع ( Flash Zone ) برج تقطیر جزء به جزء فرستاده می شود . بخش مایع پس از خروج از این مخزن و گذشتن از کوره به منطقه تبخیرآنی برج وارد می شود . این امر باعث می شود که بتوان از کوره های کوچکتر و با هزینه کمتر ، استفاده کرد و همچنین ، در دمای خروجی پایین تر کوره ، مقادیر یکسانی از فرآورده های بالاسری برج را به دست آورد .
در برخی از پالایشگاهها به جای اینکه قسمت تثبیت را در کارخانه گاز پالایشگاه قرار دهند ، آن را در بخش تقطیر نفت خام جای می دهند . در مایع به دست آمده از بخار بالاسری برج اتمسفری ، مقداری پروپان و بوتان وجود دارد که فشار بخارشان بسیار بیشتر از حد مجاز برای تهیه مخلوط بنزین است . برای حذف این هیدروکربنها ، باقیمانده جریان پس از برداشت مایع برگشتی، به داخل برج تثبیت کننده نفتا فرستاده می شود تا با کاهش مقدار پروپان و بوتان موجود ، فشار بخار بنزین به میزان لازم پایین بیاید . سپس در قسمت مخلوط سازی فرآورده های پالایشگاه ، نرمال بوتان به جریان بنزین اضافه می شود تا فشار بخار راید آن متناسب با نیاز بازار تنظیم گردد .