اسلام و تربیت‌پذیری انسان:پایان نامه رایگان روانشناسی : روابط بین والدین و فرزندان و تأثیر آن در تربیت


اسلام و تربیت‌پذیری انسان

روایات اسلامی، کودک را، بالفطره شایسته و مستعد تربیت می‌داند. اسلام معتقد است با تحت مراقبت قرار دادن قوای کودک،‌ می‌توان او را ساخت و تا حدود زیادی می‌توان او را جهت داد و او تغییرپذیری را در تمام مدت حیات خویش حفظ می‌کند و این وضع در سطحی با این وسعت، خاص انسان است.

حضرت علی (ع) راجع به نقش‌پذیری نونهالان می‌فرمایند:

«صفحه دل نوجوان همچون زمین مستعدی است که هیچ گیاهی در آن نروئیده و آماده هر نوع بذرافشانی است.»

دل نوجوان آماده هر نوع بذرافشانی است، نشان‌دهنده تربیت‌پذیری انسان است که اگر بذر خار در آن پاشیده شود در آن خار می‌روید، به عبارت دیگر کودک انسانی شرور خواهد شد و اگر بذر گل و میوه در آن پاشیده شود، گل و میوه به بار خواهد آورد و به عبارتی دیگر انسانی خوب خواهد شد. اما نکته  دیگری که تذکر آن حائز اهمیت است این است که دل نوجوان نسبت به پرورش خیر و شر در خود استعداد و قابلیت خاصی دارد که با افراد دیگر متفاوت است. بنابراین هرچه بطور کلی انسان تربیت‌پذیر است اما این طور نیست که همه‌ انسانها دارای استعدادها و قابلیتهای یکنواختی باشند و ما بتوانیم به سادگی همه آنها را بطور یکسان در جهت مطلوب تربیت کنیم.

غیر از قابلیتها و استعدادهای گوناگون افراد، امر دیگری که «تربیت‌پذیری انسان» را محدود می‌کند،‌ مسأله «اراده» است.

از نظر اسلام چون هر انسانی دارای اراده است لذا می‌تواند در برابر تربیت و مربی خود بی‌تفاوت نبوده و حتی در صورت لزوم مخالفت نماید. با توجه به مطالبی که گذشت نتیجه می‌گیریم که انسان،‌ شایسته و مستعد تربیت است و پیامبران الهی نیز با این حقیقت برای هدایت انسانها مبعوث شده‌اند،‌ اما در عین حال «تربیت‌پذیری انسان» گاهی محدود و مشروط می‌گردد. [1]

نکات عقلی و اسلامی در تربیت‌پذیری انسان

  • اگر تربیت‌پذیری نباشد وجود اصل تکلیف در اسلام خطاست و معنی ندارد.
  • اگر انسان تربیت‌پذیر نبود پیامبران الهی بیهوده بود و معنی نداشت.
  • اندرزها و تبشیرها بیانگر این است که انسان تربیت‌پذیر است.
  • توجه به مراتب و مراحل امر به معروف و نهی از منکر بیانگر این است که انسان تربیت‌پذیر است.
  • دعوت به توحید و تحریض به علم و دانش و … بیانگر این است که انسان تربیت‌پذیر است.
  • انسان در بدو تولد هیچ دانش و اطلاعی از این جهان نداشت. بعدها در اثر ابزار شناخت توانست دانشی بیاموزد و اطلاعاتی را جمع‌آوری کند.
  • راه فساد و اصلاح را اگر به افراد بیاموزیم عده‌ای هستند که آزادانه و بر اساس خواست خود آن را می‌پذیرند و عده‌ای هم آگاهانه آن را طرد می‌کنند و مساله عقل و خرد آدمی مؤید خوبی در این راه است.
  • تجارب عملی اولیاء و مربیان نشان می‌دهد که بسیاری از افراد را توانسته‌اند به راه اصلاح آورند و گروهی را هم فاسد سازند.
  • آنچنان که هم بعضی از مربیان مدعی هستند دستشان در تربیت باز نیست و علاقه‌مند هستند که فرزندشان درجات عالی علمی را طی نماید. ولی او مرتبا درجا می‌زند و ذهن او کشش لازم برای پیشروی ندارد و یا در برابر خواسته مربیان مقاومت می‌کند و راه خود را ادامه می‌دهد نه خواست مربی را.
  • انسان می‌تواند با شرایط خاص آب و هوایی، جمعیتی، مذهبی خود را تطبیق دهد و برای ادامه حیات انس و الفت لازم را بدست آورد.[2]

ارزش و اهمیت تربیت

در اهمیت و ارزش تربیت همین بس که قرآن کریم محور دعوت پیامبران را عموماً و پیامبر عظیم الشأن اسلام را خصوصاً تربیت و تکمیل فضایل اخلاقی قرار داده است. و این از موضوعات است که جامعه بشری از همان روزگار نخستین حیات به آن نیاز داشته و روز به روز با توسعه زندگی اجتماعی و علمی و سیاسی این نیاز بیشتر شده است.[3]

«به حقیقت ما فرزندان آدم را عزت و کرامت عطا کردیم و در خشکی و دریا آنها را نیرومند ساختیم و از نعمتهای پاکیزه بهره‌مندشان نمودیم و بر بسیاری از آنانکه آفریدیم برتریشان دادیم برتری و فضیلتی عالی و شایسته.»[4]

 

توضیحاتی دیگر در باب هدف تربیت و تعلیم

هدف تربیت و تعلیم پرورش و رشد دادن نیروها و استعدادهایی است که آفریدگار جهان در وجود انسان برای سعادت و کمال او به ودیعه نهاده است. به عبارت دیگر تربیت ایجاد تحول و تغییری است در انسان بطوری که فرد بتواند بوسیله آن نیروها و استعدادهای ارزنده خویش را در راه کمال و سعادت حقیقی خود و جامعه به کار اندازد و اهداف اصیل زندگی و راه نیل به این اهداف را تشخیص داده برای تحقق بخشیدن به این آرمانها توانایی پیدا کند.

مسلم است که این وظیفه مهم و مقدس از جانب مربی و معلمی صورت پذیرد که خود از نتایج و مزایای تربیتی  و از کمالات مطلوب برخوردار است و هدفهای حقیقی زندگی و طریق وصول به این هدفها را یافته و به این اهداف معتقد و مومن است.

و بعد از همه این خصوصیات با تصمیم و علاقه خاص و با هدف مشخص و توانایی لازم دست در کار این وظیفه بزرگ می‌شود. بهمین دلیل است که مقام معلم و مربی بس والا و ارزش کار و کوشش او بس بزرگ می‌باشد.

الف) معلم باید بکوشد در مرحله اول خود را به سرمایه‌های علمی و اخلاقی مجهز ساخته تا بتواند  فرد مورد تربیت را از فضیلت‌ها و از دانشها و بینشهای لازم بهره‌مند نماید.

ب) مربی و معلم آگاه متوجه است که موضوع کارش یک عنصر شیمیایی و یا یک گیاه و یا یک حیوان نیست بلکه فرد انسانی است که ویژگیهایش با همه موجودات دیگر جهان فرق اساسی دارد. انسانی است که با استعدادهای گرانبها و نیروهای بزرگ استعدادهایی که اگر بطور صحیح باز و شکفته شود همه خود فرد در راه کمال مطلوب پیش می‌رود و برای یک زندگی نوین آماده می‌شود و هم اجتماع از او بهره‌ فراوان می‌برد.

ج) مربی و معلم باید بداند که جامعه پیوسته رو به کمال می‌رود و اوضاع و شرایط هر نسلی از نسل قبل پیچیده‌تر می‌شود و با این تربیت وظیفه معلم حساستر می‌گردد. بنابراین معلم نباید انتظار داشته باشد که محصلش مطالب را مانند ضبط صوت گرفته و تحویل دهد. بلکه همت او باید بر این باشد که دانش‌آموز هرچه بیشتر قدرت ت فکر و تشخیص و دریافت پیدا کند. طوری که با این نیروها حداقل مقداری از مسائل و مشکلات آینده را خود بتواند حل کند.

متأسفانه در بعضی از معلمان و دبیران هنوز این رسم کهنه و غلط دیده می‌شود که اصرار دارند محصل مطالب درسی را با فشار به قوه حافظه عین جملات کتاب یا جزوه معلم حفظ نموده بازگو نماید.

د) مربی نباید تصورش از محصل اینگونه باشد که او را بالقوه انسان فرض کند و بالفعل حیوان و خیال کند که زندگی امروز محصل بمنزله فرع و مقدمه زندگی آینده است. به عبارت دیگر نباید زندگی امروز او را فدای فردا کند و او را از مقتضیات سنی خودش محروم نموده به کارهایی مجبور سازد که از حوصله و از نیاز او بیرون است بلکه معلم باید بکوشد که کودک یا نوجوان در ضمن اعمال مربوط به سن خویش راه و رسم صحیح بزرگتران و روش زندگی فردا را هم یاد بگیرد و استعدادهای درونی خویش را کمال دهد.

ه) مربی باید بیش از هر چیز مسئولیت مهم خویش را احساس کند و موقعیت خود و نیز تأثیر این موقعیت را در روح دانش‌آموز ادراک و باور نماید. باید متوجه باشد که جامعه او فرزندان عزیز یعنی عالیترین و ارزنده‌ترین ثمره وجودی خود را به امانت به او سپرده‌اند و مردم جامعه به او اعتماد کرده برای او احترام قائل‌اند و لذا از او هم انتظاراتی دارند.

معلم و مربی باید متوجه باشد که اثر وجودی او رفتار و گفتار و محبت او حتی اخلاص و نیت پاک او می‌تواند تأثیر عجیبی بر اعتماد دانش‌آموز داشته باشد و خلاصه در سرنوشت انسانهای امروز و انسانهای فردا دخالت مستقیم دارد. به بیان دیگر مکتب او مکتب انسانساز است انسانهایی که در جامعه  فردا باید زمامداران دلسوز مملکت او شوند وزیران و نمایندگان ملت و طبیبان و مهندسان و کارشناسان مردمی گردند که جان و مال و آبرو و دینشان را در سایه آنها محفوظ می‌بینند آری معلمان و دبیران باید انسانهای واقعی برای ملت خود تربیت کنند نه درنده خویانی که در قلبشان ذره‌ای رحم و شفقت و نوعدوستی و انصاف وجود ندارد و باطنشان از نیرنگ و ریا و نفاق و دروغ و تهمت پر شده باشد و معلم صاحب قدرت و فعال مایشاء و زمامداران مستبد در کلاس درس نیست تا انتظار داشته باشد که کودکان و نوجوانان همچون بندگان و بردگان او بوده باید بیچون و چرا از او اطاعت کنند. برعکس باید کلاس درس برای محصل میدان حسات و نفس کشیدن و جای آزمایش استعدادها و محل تشکیل عادات و خصائل پسندیده باشد.

کلاس باید نمونه محیطی انسانی و محیطی پاک و صاف و زدوده از زنگارهای خودبینی و رعب و قدرت‌طلبی باشد تا محصل با اعتماد کامل بتواند خود را از این آئینه پاک و صاف به معلم عزیز و مورد اطمینانش نشان دهد. و معلم بلندنظر و پاک نیت هم در این آیینه بتواند به نقایص فرزند عزیزش آگاهی یابد و چشم و بصیرت او را از افق کلامس به جو جامعه باز نماید.

معلم در این میدان پدری است و یا مادری است مهربان و رهبری است روحانی که با رفتارش حسن اعتماد و احترام و بزرگتر از آن محبت و اخلاص دانش‌آموزان و نوجوانان را به خود جلب می‌نماید.

و با احترام متقابل و راهنمایی‌های عاقلانه خود آنها را به راه هدایت و سعادت سوق می‌دهد و از جهالتها و انحرافها و مفاسد محفوظ می‌دارد. یعنی کار بسیار مشکلی که همان رسالت انبیاء است. کار مشکلی که جز از معلمان از قدرت دیگران خارج است.

تربیت و وظایف آن

تعریف اصطلاحی کلمه: چنانکه دانشمندان علم تربیت نظر می‌دهند.

معنی این کلمه اگرچه از جهت شکل لفظ بظاهر متعدد و مختلف شده است اما بنظر این دانشمندان و بخصوص علمای جدید این الفاظ در اصل و اساس با هم توافق دارند.

جولز سیمون[5] :‌ در تعریف تربیت گفته است: تربیت طریقه‌ای است که عقل بوسیله آن عقل دیگر و قلب قلب دیگری می‌شود.

پستالوزی گوید[6]: تربیت رشد دادن تمام نیروهای کودک به طور کامل و هماهنگ است.

هربرت اسپنسر[7]:‌ گفته است تربیت عبارت است از آماده ساختن انسان برای آنکه بتواند یک زندگی کامل داشته باشد.

کانت گوید[8]: هدف از تربیت این است که انسان را به کمال ممکن برسانیم.

خلاصه معنی تربیت بعد از این تعریفات متعدد عبارت است از آماده ساختن افراد بطور کامل آنچنانکه شایستگی زندگی اجتماعی را دارا شوند اجتماعی که دارای هدف باشد.

و به معنی دیگر ممکن است تربیت را نوعی کار عملی بشمار آورد که میان دانش‌آموز و محیطی که می‌خواهند او در آن زندگی کند ارتباط و کیفیت خاصی بدهد.

خلاصه نظریه مذکور این است که همانطور که عضلات یک بدن با حرکات و بازیهای تمرینی نشاط و نیرو می‌گیرد مسلکات عقل هم بوسیله تحقیق و بررسی مواد مشکل نیرومند می‌شود. بر این اساس  علم را بمنزله پایگاه ترقی شمرده‌اند که ملکات عقل بر آن پایه‌گذاری می‌شود.

ویژگیهای تربیت دختران

والدین،‌ اغلب در مسیر تربیت دختران با دشواری مواجه‌اند… حال می‌خواهیم نظر اسلام را در این زمینه بیان کنیم.

در آغاز باید نیک بدانیم که دختر هم مانند پسر انسان است و وظیفه ما پرورش جنبه‌های انسانی وجود او به شکلی است که روح و روانش را نیازارد. و او را در موقعیتی قرار ندهد که در کردار و رفتار خویش همچون انسانی متهم، خود را جوابگوی لحظه لحظه اوقات و عملکردهای خویش و اسیر نگاههایی ببیند که او را محاصره کرده است.

تربیت دختران معمولاً بر این پایه شکل گرفته است که «دختر» «عار» و «آبرو» است و بر او از «مرد» باید ترسید و ناچار باید او را در چارچوبی محدود و در بسته محبوس کرد که کلیدش را فقط پدر و برادر در دست داشته باشند.

حال آنکه در اسلام، «عار» مسئله‌ای فردی است و اگر کسی مرتکب خطایی شود مسئوولیتش صرفاً بر گردن خود اوست و خانواده‌اش هیچ دخلی در آن ندارند. وظیفه‌ای که ما بر عهده داریم این که دختران و پسران را به شکلی تربیت کنیم که احساس کنند انسانهایی هستند صاحب اختیار که راه و روش زندگی‌شان را خداوند مشخص نموده است و از جنبه‌های گوناگون روحی، جسمی، عقلی و رفتاری باید به آن پایبند بمانند.[9]

عالیترین انتساب

حضرت علی (ع) می‌فرمایند: «ادب و تربیت خوب از هر بستگی سببی و نسبی شریفتر و افتخارآمیزتر است.»[10]

بهترین میراث

حضرت علی (ع) فرموده‌اند: «هیچ ارثی مانند ادب و اخلاق پرارج و گرانمایه نیست.»[11]

حضرت سجاد (ع) در انجام وظیفه سنگین تربیت فرزند، از خداوند بزرگ استمداد می‌نمود و در ضمن دعاهای خود در پیشگاه الهی عرض می‌کرد:

بارخدایا مرا در تربیت و ادب و نیکوکاری فرزندانم یاری و مدد فرما.

بروز نتایج تربیت

موقعیکه عقل بالغ می‌شود و به محیط پرشور نوجوانی قدم می‌گذارد و قوای جسم و جانش با سرعت شکوفا می‌شوند، نتایج خوب و بد تربیت‌های دوران کودکی نمایان‌تر می‌گردند و با قوت و شدت بیشتری ظهور می‌نمایند، بطوری که تمام گفتار و رفتار نوجوان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

کودک وقتی از مادر متولد می‌شود هیچ نمی‌داند و صفحه دلش از نقش هر علم و دانشی خالی است. ولی خداوند وی را با وسایل دانش‌آموزی مجهز فرموده است، به او ذهن مستعدی عطا کرده که تدریجاً تکامل می‌یابد و آماده فراگرفتن مطالب علمی می‌شود، همچنین به او چشم و گوش داده تا ذهن را با جهان خارج مرتبط کند و از راه مسموعات و مبصرات، حقایق را درک کند و به مدارج علم و معرفت نائل گردد.[12]


بخش دوم: «شخصیت»

[1] . تعلیم و تربیت اسلامی – تربیت معلم – کد 1000 – ص 53

[2] . تعلیم و تربیت اسلامی –  علی فایضی – دانشکده الهیات – تهران – سال 1369 ص 64

[3] . راه و روش تربیت – حسین ادیب – ص 11

[4] . سوره اسری آیه 70

[5] . Jules Simon  1814-1896 – از فلاسفه و اساتید فرانسه است

[6] . Pestalozzi – 1746 – 1827 – از مشهورترین مربیان سویس.

[7] . Spencer  1820 – 1902 – فیلسوف مشهور انگلیسی.

[8].  Cant- فیلسوف آلمانی که سه رساله دارد درباره عقل و فکر و اطفال طبیعت آنها – 1804 – 1724.

[9] . دریچه‌ای به دنیای جوانان – آیت ا… سید محمدحسین فضل ا… – ص 100

[10] . روضه کافی، ص 150

[11] . نهج البلاغه فیض، ص 1129

[12] . جوان از نظر عقل و احساسات – هیئت نشر معارف اسلامی – ص 268

این تکه ای از پایان نامه رایگان رشته روانشناسی و علوم تربیتی

با موضوع :

روابط بین والدین و فرزندان و تأثیر آن در تربیت 78صفحه

می باشد برای دیدن بقیه قسمت ها می توانید از قسمت بالای سایت کلمه کلیدی مورد نظر را سرچ کنید

Untitled

سایت ما حاوی تعداد زیادی پایان نامه رایگان در رشته روانشناسی و علوم تربیتی و مشاوره (هم در مقطع کارشناسی و هم در مقطع کارشناسی ارشد)می باشد

می توانید از قسمت دسته بندی که در بالای سایت قرار دارد بقیه پایان نامه ها را هم ببینید و از متن کامل آنها استفاده نمایید البته ممکن است بعضی از متون موقع انتقال از فایل ورد به هم بریزد یا عکس ها درج نشود برای دانلود پایان نامه ها با فرمت ورد به همراه تمام پیوست ها به لینک زیر مراجعه کنید:

در سایت مرجع دانلود پایان نامه می توانید صدها پایان نامه رافقط با داشتن یک پسورد  دانلود کنید و به متن کامل آنها دسترسی بدون محدودیت داشته باشید. برای جزییات بیشتر اینجا کلیک کنید 

سایت فوق (payanname.net) قوی ترین سایت در زمینه دانلود پایان نامه است 

کافیست عبارت

دانلود پایان نامه

را در گوگل سرچ کنید

خواهید دید که گوگل این سایت را به عنوان اولین گزینه معرفی می کند 

برای دانلود متن کامل پایان نامه های جدید کارشناسی ارشد روانشناسی و علوم تربیتی  می توانید لینک های زیر را هم ببینید :

قسمت اول لیست پایان نامه های دانلودی رشته روانشناسی و علوم تربیتی  176 پایان نامه

قسمت دوم لیست پایان نامه های دانلودی رشته روانشناسی و علوم تربیتی  163 پایان نامه

قسمت سوم لیست پایان نامه های دانلودی رشته روانشناسی و علوم تربیتی  208 پایان نامه

قسمت چهارم لیست پایان نامه های دانلودی رشته روانشناسی و علوم تربیتی  214 پایان نامه

قسمت پنجم لیست پایان نامه های دانلودی رشته روانشناسی و علوم تربیتی  222 پایان نامه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *