مقالات

گندمکاران، درآمد، سازگاری، گندمکاران ،

دانلود پایان نامه

HG = میزان اراضی آبی(چاه) G = Ground water NAP = امکان عدم دسترسی به آب HT = میزان کل اراضی E= Exposure
رابطه 1-3 فرمول محاسبه در معرض قرار گرفتن
3-1-5-3 حساسیت
تعریف مفهومی: حساسیت عبارت است از میزان متأثر شدن افراد از تغییرات آب و هوایی (IPCC, 2001؛Neil Adger,2006).
تعریف عملیاتی: برای سنجش حساسیت گندمکاران نسبت به خشکسالی، از شاخص وابستگی به درآمد گندم استفاده شده است. وابستگی به درآمد گندم بر اساس نسبتی از درآمد گندم بر درآمد کل خانوار سنجیده شده است. درآمد خانوار شامل، درآمد زراعی و غیر زراعی، درآمد افراد شاغل در خانوار و میزان یارانه دریافتی خانوار می باشد.
S= حساسیت
WI = درآمد حاصل از گندم
HI = درآمد کل خانوار
رابطه2-3 فرمول محاسبه حساسیت
4-1-5-3 ظرفیت سازگاری گندمکاران
تعریف مفهومی: توانایی یک سیستم برای تنظیم اثرات تغییر اقلیم (از جمله تنوع آب و هوا)، تعدیل آسیب های احتمالی و استفاده از فرصت ها و یا مقابله با پیامدها است (Brooks, 2003).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش، ظرفیت سازگاری بر مبنای دارایی های معیشتی گندمکاران سنجیده شده است. به عبارت دیگر ظرفیت سازگاری بر مبنای پنج شاخص سرمایه های انسانی، اجتماعی، مالی، فیزیکی و طبیعی محاسبه گردیده است.
1-4-1-5-3 سرمایه انسانی
تعریف مفهومی: سرمایه انسانی با ظرفیت افراد برای انجام کار با کیفیت مرتبط است (UNDP, 1999131(.
تعریف عملیاتی: برای سنجش سرمایه انسانی از متغیرهای سابقه کار کشاورزی بر حسب سال، میزان تحصیلات بر حسب سنوات تحصیلی، وضعیت سلامت جسمانی به صورت خوداظهاری (شامل بیماری سخت، بیماری خفیف و سالم)، تعداد شرکت در دوره های آموزشی – ترویجی و مهارت های فنی-زراعی به تعداد 13 گویه و با مقیاس 0-100 استفاده شده است.
2-4-1-5-3 سرمایه طبیعی
تعریف مفهومی: سرمایه طبیعی میزان دسترسی افراد به منابع طبیعی مانند زمین و آب است(Cooper et al., 2008).
تعریف عملیاتی: برای سنجش سرمایه طبیعی از متغیرهای میزان مالکیت زمین زراعی و دسترسی به آب استفاده شده است.
3-4-1-5-3 سرمایه اجتماعی
تعریف مفهومی: سرمایه اجتماعی شامل سه مؤلفه پیوند به معنی روابط روستاییان با یکدیگر درون یک روستا، پل به معنی روابط بین روستاییان یک روستا با ساکنین مناطق دیگر و ارتباط به معنی روابط میان روستاییان با نهادهای دولتی رسمی و غیر رسمی می باشد ( .(UNDP, 1999
تعریف عملیاتی: برای سنجش سرمایه اجتماعی از متغیر تعداد عضویت در گروه های اجتماعی- سیاسی و مقیاسهایی برای سنجش مؤلفه های پیوند، پل و ارتباط به ترتیب با تعداد 9، 3 و 3 گویه و با طیف 6 درجه ای (اصلأ تا خیلی زیاد) استفاده گردیده است.
4-4-1-5-3 سرمایه فیزیکی
تعریف مفهومی: سرمایه فیزیکی شامل سرمایه های ثابت افراد می باشد (Cooper et al., 2008).
تعریف عملیاتی: سنجش سرمایه فیزیکی از طریق بررسی مالکیت دارایی هایی نظیر منزل مسکونی، خودرو سواری، خودرو سنگین، موتور سیکلت، کمباین و ادوات کشاورزی انجام شده است. واحد محاسبه تمام متغیرها به ریال بوده است.
5-4-1-5-3 سرمایه مالی
تعریف مفهومی: سرمایه مالی شامل پول نقد یا سرمایههایی است که به راحتی قابل تبدیل به پول نقد باشد (Cooper et al., 2008).
تعریف عملیاتی: برای سنجش سرمایه مالی از متغیرهای میزان درآمدهای سالیانه زراعی، باغی و دامی، درآمدهای غیرکشاورزی، مقرری دریافتی از نهادهای حمایتی، میزان غرامت دریافتی از بیمه محصولات کشاورزی، مقدار یارانه دریافتی، مقدار تسهیلات دریافتی در سال و تعداد دام و طیور استفاده گردید. در زیر نحوه تبدیل دام و طیور به واحدهای دامی نشان داده شده است. ارزش هر واحد دامی معادل 4 میلیون ریال در نظر گرفته شده است.
1 واحد دامی= گوسفند
75/0 واحد دامی= بز
25/0 واحد دامی= طیور
5/6 واحد دامی= گاو بومی
2-5-3 متغیر وابسته
1-2-5-3 آسیب پذیری گندمکاران از خشکسالی
تعریف مفهومی: مفهوم آسیب پذیری به وضعیت افراد، خانواده ها و جوامعی که در معرض آسیب یک یا چند خطر هستند، اشاره دارد. همچنین به ناتوانی افراد یا گروه ها برای پیش بینی، مقابله و یا بهبودی از آسیب ناشی از شوکی منفی نیز اشاره دارد (Deressa et al., 2009; Morrone et al., 2011).
تعریف عملیاتی: شاخص آسیب پذیری تابعی از سه متغیر در معرض قرار گرفتن (E)، حساسیت (S) و ظرفیت سازگاری (Ac) است.
V = آسیب پذیری
E = در معرض قرار گرفتن
S = حساسیت
AC = ظرفیت سازگاری
رابطه 3-3 فرمول شاخص آسیب پذیری
6-3شاخص سازی
شاخص اصلی132 آسیب پذیری از اجزای133 حساسیت و ظرفیت سازگاری تشکیل شده است. حساسیت خود از زیر اجزای134 امکان عدم دسترسی به آب و وابستگی به درآمد گندم تشکیل شده است. ظرفیت سازگاری نیز از زیر اجزایی شامل سرمایههای معیشتی تشکیل شده است. هر کدام از این سرمایه ها نیز از نشانگرهای135 مجزا تشکیل شده است. به عبارت دیگر آسیب پذیری یک شاخص ترکیبی است که خود از شاخص های ترکیبی دیگر شامل حساسیت و ظرفیت سازگاری تشکیل شده است.
1-6-3 رفع اختلاف مقیاس بین مؤلفه ها
برای ساخت شاخص های ترکیبی باید بتوان نشانگرهای مورد نظر را بر اساس رابطه خطی با یکدیگر ترکیب نمود. از آنجا که نشانگرهای مورد استفاده دارای مقیاس مشترکی نیستند، جمع کردن آنها با مقیاس های مختلف و تبدیل آن ها به یک شاخص ترکیبی امکان پذیر نمی باشد. بنابراین ابتدا باید این نشانگرها به واحدهای بدون مقیاس تبدیل شوند. بنابراین، باید ابتدا به «رفع اختلاف مقیاس ها136» مبادرت ورزید. برای انجام این کار روش های متفاوتی وجود دارد که میتوان به روش رتبه ای137، روش امتیاز استاندارد138، روش تقسیم بر انحراف معیار139، روش ضریب محرومیت140و روش تقسیم بر میانگین141 اشاره کرد. انتخاب هر یک از این روش ها بسته به هدف و سلیقه ی محقق است. هر کدام از این روش ها دارای نقاط ضعف و قوتی می باشند (کلانتری، 1391). در این پژوهش، از روش استاندارد کردن برای رفع اختلاف بین مقیاس ها استفاده شده که فرمول آن 4-3 در زیر آورده شده است.
(X_i- X_min)/(X_max- X_min )
Xi = مقدار واقعی
Xmax = حداکثر داده ها
Xmin = حداقل داده ها
رابطه 4-3 فرمول استاندارد کردن برای رفع اختلاف مقیاس ها
2-6-3 تعیین وزن مؤلفه ها
زمانی که از نشانگرهای مختلف برای سنجش موضوعی و ساخت شاخص استفاده می شود، نمی توان ادعا کرد که همه نشانگرها ارزش و اهمیت یکسانی دارند. بنابراین، بعد از این که اختلاف مقیاس بین نشانگرها از بین رفت، مهمترین موضوع دادن وزن های مناسب به آن ها برای ساخت شاخص های ترکیبی می باشد. تعیین وزن برای نشانگرها به منظور کنترل اختلاف بین متغیرها به شیوه های مختلفی انجام می شود. در این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل مؤلفه های اصلی142 (PCA) وزن ها محاسبه شده است. کاربرد تحلیل مؤلفه های اصلی، نقطه عطفی در سنجش سطوح توسعه به روش علمی و بدون دخالت برداشت های سلیقه ای است (کلانتری، 1391). بر اساس فرمول (5-3)، وزن نشانگرها بر اساس PCA برآورد و در مقادیر آن ها ضرب می شود.
Index = W1 Xn1 + … … … … … … … … + Wn Xnn
W = وزن اختصاص داده شده به هر نشانگر
Xn = مقدار نرمال شده هر نشانگر
رابطه 5-3 محاسبه شاخص بر اساس وزن های به دست آمده از PCA
7-3 سؤالات تحقیق
وضعیت گندمکاران از نظر شاخص آسیب پذیری نسبت به خشکسالی چگونه است؟
وضعیت گندمکاران از نظر ظرفیت سازگاری نسبت به خشکسالی چگونه است؟
وضعیت گندمکاران از نظر حساسیت نسبت به خشکسالی چگونه است؟
وضعیت گندمکاران از نظر در معرض خشکسالی قرار گرفتن چگونه است؟
8-3 فرضیه های پژوهش
بین ویژگی های فردی گندمکاران (سن، تعداد افراد خانوار) و میزان حساسیت، ظرفیت سازگاری و آسیب پذیری آنان نسبت به خشکسالی رابطه وجود دارد.
در معرض قرار گرفتن، حساسیت، ظرفیت سازگاری و آسیب پذیری گندمکاران نسبت به خشکسالی برحسب ویژگی های فردی و زراعی آنان (شغل اصلی، محل سکونت، نوع فعالیت، نوع کشت، نوع مالکیت اراضی، استفاده از بیمه محصول و پرداخت حقآبه) متفاوت است.
گندمکاران از نظر شاخص های در معرض قرار گرفتن، حساسیت، ظرفیت سازگاری و آسیب پذیری در گروه های مختلف قرار میگیرند.
9-3 ابزار جمع آوری اطلاعات
ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامهی طراحی شده توسط محقق است که اساس طراحی آن استخراج متغیرها از پیش نگاشته ها و نیز مصاحبه و مشاهده بوده است. متغیرهای مذکور و مقیاس سنجش آنها در جدول 2-3 منعکس شده است.
جدول2-3متغیرهای تحقیق و مقیاس سنجش آن ها
تعداد افراد خانوار
نوع کشت
نوع مالکیت اراضی
بیمه محصول
نوع منبع آب
سابقه کشاورزی
سلامتی
تعداد شرکت در دوره های آموزشی- ترویجی
مهارت های فنی-زراعی
فاصله ای
مساحت کل اراضی زراعی
ارزش مسکن، خودرو سواری، خودرو سنگین، موتورسیکلت، ادوات کشاورزی، کمباین.
تعداد عضویت در گروه های اجتماعی- سیاسی
پیوند
پل
میزان درآمد زراعی، باغی و دامی
میزان درآمد غیر کشاورزی
میزان یارانه دریافتی
میزان غرامت دریافتی از بیمه
میزان دریافتی از نهادهای حمایتی
تسهیلات دریافتی
تعداد دام و طیور
10-3 روایی و پایایی ابزار سنجش
روایی ظاهری پرسشنامه این پژوهش با استفاده از نظر پانل متخصصان رشته ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان تأیید شد. برای سنجش میزان پایایی ابزار تحقیق و انجام اصلاحات قبل از جمع آوری اطلاعات در سطح وسیع، از آزمون آلفای کرونباخ در مطالعه مقدماتی استفاده شد که برای این کار تعداد 30 گندمکار در شهرستان اهواز مورد بررسی قرار گرفته اند. نتایج حاصل از آزمون آلفای کرونباخ برای سنجش پایایی مقیاس های تحقیق در جدول 3-3 آورده شده است.
جدول 3-3 مقدار آلفای کرونباخ پرسشنامه
متغیر
پیوند سرمایه اجتماعی
9
706/0
پل ارتباطی سرمایه اجتماعی
638/0
13
760/0
11-3 روش تجزیه و تحلیل داده ها
داده های به دست آمده از پرسشنامه تحقیق پس از کدگذاری و با استفاده از نرم افزار آماری SPSSv20 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش آمار توصیفی از توزیع فراوانی، فراوانی تجمعی و شاخص گرایش به مرکز میانگین و شاخص های پراکندگی شامل انحراف معیار و نیز روش ISDM چهار سطحی برای توصیف و دسته بندی داده ها استفاده شد. در بخش آمار استنباطی به منظور گروه بندی افراد بر اساس شاخص های حساسیت، ظرفیت سازگاری و آسیب آن ها از تحلیل خوشه ای K-Means، برای بررسی رابطه بین متغیرها از آزمون کای دو، ضرایب همبستگی پیرسون و اسپیرمن و برای مقایسه میانگین از آزمون های t مستقل، آزمون تحلیل واریانس یک طرفه، آزمون من وایت نی و آزمون کروسکال والیس استفاده شده است. چهار سطح ISDM به کار برده شده، به صورت زیر است.
A = : ضعیفA Mean – Sd
B = متوسط: Mean – Sd ≤ B Mean
C = خوب: Mean ≤ C Mean + Sd
D= عالی: Mean + Sd ≤ D
نتایج و بحث
در این فصل یافته های حاصل از بررسی میدانی که با استفاده از نرم افزارSPSSv20 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند، آمده است. این فصل دارای دو بخش می باشد، به این ترتیب که بخش اول به آمار توصیفی و بخش دوم به آمار استنباطی اختصاص داده شده است.
2-4 آمار توصیفی
در این بخش از شاخص های فراوانی، درصد فراوانی، درصد تجمعی، میانگین، انحراف معیار و سطح بندی برای توصیف متغیرهای تحقیق استفاده شده است.
1-2-4 توزیع سنی گندمکاران
توزیع سنی گندمکاران مورد مطالعه نشان می دهد که کمترین و بیشترین سن گندمکاران به ترتیب 24 و 82 سال و میانگین سن آنان 04/47 سال می باشد. توزیع فراوانی رده های سنی پاسخگویان بیانگر آن است که کمترین تعداد گندمکاران منطقه (6/10 درصد) در رده سنی 83-68 سال و بیشترین آن ها (1/42 درصد) در رده سنی 54-39 سال قرار دارد. همچنین میانگین و درصد تجمعی نشان می دهد که اکثر گندمکاران منطقه مورد مطالعه در رده سنی میانسال به بالا قرار دارد (جدول 1-4).
جدول1-4 توزیع سنی گندمکاران مورد مطالعه
سن
فراوانی
درصد فراوانی
درصد تجمعی
39-24
8/23
54-39
115
1/42
9/65
68-54
64
4/23
4/89
83-68
29
6/10
مجموع
273
میانگین: 04/47 انحراف معیار: 35/12 کمینه: 24 بیشینه: 82
2-2-4 بعد خانوار گندمکاران
میانگین بعد خانوار گندمکاران مورد مطالعه 6 نفر می باشد. همچنین کمترین تعداد اعضای خانوار یک نفر و بیشترین تعداد آن 15 نفر می باشد. تعداد اعضای بیشتر خانوارهای منطقه (54 درصد) بین 6-4 نفر میباشند (جدول2-4).
جدول2-4 بعد خانوار گندمکاران
بعد خانوار(نفر)
درصد معتبر
3-1
2/11
6-4
144
7/52
9/53
1/65
9-7
68
9/24
5/25
6/90
بیشتر از 9
25
2/9
4/9
بدون پاسخ
2/2
میانگین: 6 انحراف معیار: 6/2 کمینه: 1 بیشینه: 15
3-2-4 محل سکونت
توزیع محل سکونت گندمکاران مورد مطالعه برحسب شهر و روستا در جدول 3-4 آمده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که 82 درصد پاسخگویان در روستا زندگی می کنند و 18 درصد آنان در شهر سکونت دارند.
جدول 3-4 محل سکونت گندمکاران
224
1/82
49
9/17
4-2-4 نوع شغل
بررسی شغل گندمکاران مورد مطالعه نشان می دهد که نوع شغل 5/5 درصد افراد مورد مطالعه صرفاً کشاورزی میباشد و نوع شغل 5/94 درصد آنان ترکیبی می باشد بدین ترتیب که علاوه بر کشاورزی دارای مشاغل آزاد، کارگری، کارمندی و غیره می باشند (جدول 4-4).
جدول4-4 نوع شغل گندمکاران
نوع اشتغال
صرفاً کشاورزی
5/5
نوع شغل
ترکیبی
258
5/94
5-2-4 نوع فعالیت کشاورزی
یافته های تحقیق نشان می دهد که نوع فعالیت کشاورزی نمونه مورد مطالعه به این صورت است که 57 درصد صرفأ به زراعت، 3/7 درصد به زراعت و دامداری، 5/31 درصد به زراعت و باغداری و 4/4 درصد به زراعت و باغداری و دامداری اشتغال دارند (جدول 5-4).
جدول 5-4 نوع فعالیت کشاورزی
نوع فعالیت کشاورزی
زراعت
155
8/56
زراعت و دامداری
20
3/7
زراعت و باغداری
86
5/31
زراعت، دامداری و باغداری
12
4/4
6-2-4 نوع کشت
نوع کشت گندمکاران مورد مطالعه شامل آبی، دیم و مختلط می باشد. نتایج تحقیق نشان می دهد که 4/82 درصد پاسخگویان کشت آبی دارند، 9/9 درصد آنان کشت دیم و 7/7 درصد گندمکاران هم کشت آبی و هم دیم دارند (جدول 6-4).
جدول 6-4 نوع کشت گندمکاران
225
4/82
دیم
27
9/9
21
7/7
7-2-4 نوع مالکیت زمین زراعی
نوع مالکیت اراضی گندمکاران مورد مطالعه شامل شخصی، اجاره ای و سهمبری می باشد. نتایج تحقیق نشان می دهد که 88 درصد پاسخگویان اراضی شخصی دارند، حدود 4 درصد آنان اراضی اجاره ای و 8 درصد گندمکاران نیز دارای اراضی سهم بری هستند (جدول 7-4).
جدول 7-4 نوع مالکیت اراضی گندمکاران
241
3/88
اجاره ای
7/3
سهم بری
1/8
8-2-4 بیمه محصول
توزیع گندمکاران مورد مطالعه برحسب استفاده یا عدم استفاده از بیمه محصول در جدول 8-4 آمده است. نتایج این جدول نشان می دهد که حدود 38 درصد گندمکاران محصول خود را بیمه کرده اند و 62 درصد گندمکاران از بیمه محصول استفاده نکرده اند.
جدول 8-4 بیمه محصول گندمکاران
استفاده از بیمه محصول
103
7/37
170
3/62
9-2-4 منبع آب
جدول 9-4، منبع آب گندمکاران مورد مطالعه را نشان می دهد. همانطور که مشاهده می شود منبع آب 6/80 درصد گندمکاران رودخانه می باشد و 5/9 درصد گندمکاران از چاه استفاده می کنند و 9/9 درصد آنان کشت دیم دارند و از آب باران استفاده می کنند.
جدول 9-4 منبع آب گندمکاران
منبع آب
رودخانه
220
6/80
چاه
5/9
باران
10-2-4 در معرض قرار گرفتن
نتایج بررسی در معرض بودن در جدول 10-4 ورده شده است. نتایج این جدول نشان می دهد که میانگین در معرض قرار گرفتن 29/0 است که با توجه به دامنه آن می توان گفت در معرض بودن پایین تر از حد متوسط است (جدول 10-4).
جدول 10-4 در معرض قرار گرفتن
انحراف معیار
کمینه
بیشینه
15/0
34/0
0
*دامنه شاخص بین 0 و 1 می باشد.
همچنین نتایج سطحبندی در معرض قرار گرفتن به روش ISDM نشان می دهد که حدود 82 درصد گندمکاران، در معرض قرار گرفتن متوسط دارند و 18 درصدگندمکاران در معرض قرار گرفتن بسیار زیاد دارند (جدول11-4).
جدول 11-4 سطح بندی در معرض قرار گرفتن
در معرض قرار گرفتن
11-2-4 حساسیت گندمکاران نسبت به خشکسالی
نتایج بررسی حساسیت گندمکاران نسبت به خشکسالی در جدول 12-4 آورده شده است. نتایج نشان می دهد که میانگین حساسیت گندمکاران، 56/0 است که با توجه به دامنه آن میتوان گفت حساسیت در میان آنان بالاتر از حد متوسط است.
جدول 12-4 حساسیت گندمکاران
انحراف معیار
کمینه
بیشینه
حساسیت
56/0
30/0
*دامنه شاخص 0 و 1 می باشد.
همچنین نتایج سطحبندی حساسیت گندمکاران به روش ISDM نشان می دهد که

92