مقالات

مفهومی، اجتماعی،، 1392:، شهری، سلامت

دانلود پایان نامه

ا ترویج، همدلی را افزایش و ویژگی های مطلوب را در بین مردم اشاعه دهد (قدیمی، 1390: 18) و طبق تعریف کمیته ورزش هنگ کنگ، ورزش همگانی به معنی خلق فرصت ها و محیط مطلوب، از طریق همکاری تمام سازمان های درگیر (دولتی و غیر دولتی) است، برای اینکه هر فردی بدون توجه به جنسیت، سن، توانایی، موقعیت اجتماعی، اقتصادی و نژاد خود بتواند در فعالیت های جسمانی و ورزش شرکت کند (Community Sports Committee of the Sports Commission, 2009: ).
7 فضاهای ورزشی
فضاهای ورزشی اشاره به یک منطقه عمومی دارد که معمولاً برای فعالیت های ورزشی سازمان یافته استفاده می شود، اگر چه ممکن است در زمان های غیر ورزشی برای کاربردهای تفریحی دیگری مورد استفاده قرار گیرد. فضای ورزشی ممکن است به صورت یک زمین بازی چمن یا یک سطح (قیری یا آسفالت محوطه ورزشی) یا سطح پوشیده شده مصنوعی باشد. این موقعیت بر روی زمین های ورزشی بیرونی تمرکز دارد (روی هر دو زمین مصنوعی و طبیعی)، اساس فضاهای ورزشی، زمین ورزشهاى محوطه اى و سبز است (National Position Paper Sports Space, 2014: ).
8 کیفیت
کیفیت واژه ای است که در تمام رشته های هنری علمی و صنعتی به شکل شهودی (درون ذهنی) درک و به طور مستمر در چارچوب گفتمان حوزه های مزبور به کار برده می شود. کیفیت مفهومی دو وجهی است. هنگامی که این واژه در مورد کیفیت های ملموس همچون: سختی، نرمی، سرعت و غیره به کار گرفته می شود، مفهومی روشن و قابل فهم دارد، لیکن زمانی که در مورد کیفیت های غیر ملموس نظیر: زیبایی، شکوه، تأثیرگذاری و غیره استفاده می شود به مفهومی فرّار و چند وجهی مبدل می گردد. معنای لغوی واژه ی کیفیت در فرهنگ زبان فارسی چگونگی، چرایی، صفت و حالت شی عنوان گردیده است. واژه فارسی /کیفیت/ به لحاظ ریشه شناسی (Etymology) از واژه عربی «کیفیه» که اسم است، مشتق شده است. از نظر لغوی کیفیت (Quality) در زبان انگلیسی به ماهیت، نوع یا خصوصیت یک شی اشاره می کند. این واژه از لغت کیوآلیاتیس (Qualitas) به معنی از یک نوع و از واژه فرانسوی کالیت (Quolit) مشتق شده است. واژه کیفیت در زبان انگلیسی به معنای چیزی است که یک شخص، یک شی و یک فکر داشته، موجب منحصر و جالب شدن آنها می گردد (www.seppidar.ir, 1393).
9 کیفیت زندگی
کیفیت زندگی مفهومی جدید و نوپا نیست، بلکه در فلسفه یونان نیز وجود داشته و ارسطو در مبحث شادی (که در آن زمان معادل کیفیت زندگی اکنون است) بدان اشاره کرده است (نیازی و دلال خراسانی، 1391: 206). کیفیت زندگی، موضوع اصلی بسیاری از تحقیقات در رشته های گوناگون علمی بوده است، اما ارائه تعریفی جامع و جهانی برای این مفهوم هنوز هم به صورت یک مشکل باقی مانده است؛ زیرا بسیاری از محققان بر این باورند که کیفیت زندگی مفهومی چند وجهی، نسبی، متأثر از زمان و مکان و ارزش های فردی و اجتماعی است، بنابراین ارائه تعریفی جامع و جهانی برای آن امکان پذیر نمی باشد (رضوانی و همکاران، 1387: 38).
به طور کلی می توان گفت که مفهوم کیفیت زندگی شهری و یا کیفیت محیط زندگی با هدف اصلاح و تکامل مفهوم توسعه از توسعه صرف کمی و اقتصادی به توسعه پایدار شهری مطرح و مورد توجه قرار گرفته است. در واقع این مفهوم پاسخی به توسعه صرف اقتصادی در مقیاس ملی و توسعه صرف کالبدی در مقیاس شهری بوده و به نوعی مؤید توجه به شاخص ها و معیارهای اجتماعی، کیفی و اقتصادی پایدار در عرصه برنامه ریزی شهری و در تقابل با شاخص های کالبدیکارکردی است (محمودی نژاد و صادقی، 1388: 88). کیفیت زندگی، به نوعی بیانگر وضعیت افراد ساکن در یک کشور یا منطقه می باشد (باسخا و همکاران، 1389: 96).
سازمان بهداشت جهانی (WHO) کیفیت زندگی را یک ادراک شخصی از وضعیت زندگی شخصی می داند که در ارتباط با اهداف، انتظارات، استانداردها، نگرانی ها و دلبستگی های زندگی شان است که در شش دسته خلاصه می شوند: عوامل فیزیکی، فیزیولوژیکی، استقلال، روابط اجتماعی، محیط و معنویت (شامل اعتقادات مذهبی و شخصی) (Jirojankul, 2003: 1278).
کیفیت زندگی ارتباط متقابل میان جامعه، سلامت، اقتصاد و شرایط محیطی است که انسان و توسعه ی اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهد (Schyns & Bolhouwer, 2004: ).
انجمن توسعه ی اجتماعی اونتاریو در سال 1997 کیفیت زندگی را به عنوان نتیجه ی کنش متقابل شرایط محیطی، اقتصادی، سلامتی و اجتماعی که توسعه ی اجتماعی و انسانی را تحت تأثیر قرار می دهد، تعریف کرده است (گروسی و نقوی، 1387: 64).
کینگ (1998) بیان نموده که کیفیت زندگی مفهومی است که در طی زمان تغییر می یابد، و به شدت، از زمان و مکان تأثیر می پذیرد. مؤلفه ها و عوامل تشکیل دهنده آن با توجه به دوره زمانی و جغرافیایی متفاوت می باشد (صفری، 1392: 56).
اصولاً کیفیت زندگی، واژه ای پیچیده، چند بعدی و کیفی در رابطه با شرایط و وضعیت جمعیت، در یک مقیاس جغرافیایی خاص (شهر، منطقه، محله، بخش و…) است که هم متکی به شاخص های ذهنی یا کیفی و هم متکی به شاخص های عینی یا کمی است. مفهوم کیفیت زندگی شهری را می توان در یک برداشت جامع و کلی به صورت زیر تعریف کرد:
کیفیت زندگی شهری در برگیرنده ابعادی روانی است که شاخص هایی همچون رضایت، شادمانی و امنیت را در بر می گیرد. در برخی موارد، رضایت اجتماعی نیز نامیده می شود. همچنین شامل ابعاد محیطی که در بر گیرنده سنجه هایی همچون مسکن، دسترسی به خدمات و امنیت محیطی است. از جنبه های دیگر آن توجه به فرصت های اجتماعی، امیدهای اشتغال، ثروت و اوقات فراغت است (سیف الدینی، 1388: 301). در واقع کیفیت زندگی به معنای “قابلیت زندگی” یک مکان مطرح می شود (رهنمایی و همکاران، 1390: 225). بطور کلی در یک جامعه شهری، کیفیت زندگی برگرفته از تجربه مشترک ساکنان شهر از محیط شهر و سطح توانایی شهر در پاسخ گویی به اهداف مورد نظر ساکنان شهر می باشد (خادمی، 1392: ).
در مفهوم کیفیت زندگی چند مشخصه وجود دارد:
الف) تنها به زندگی انسان ارجاع دارد؛
ب) به ندرت در (صیغه) جمع به کار رفته (یعنی به صورت کیفیات زندگی) است؛
ج) به عنوان یک عبارت عام و غیر قابل تقسیم می باشد که معنایش می تواند ناب باشد؛
د) مشکل است که آن را به هر رده مجزا از علوم مرتبط با جامعه شناسی طبقه بندی نمود (Dissart, 2000: 156).
کیفیت زندگی (موضوعی) چند رشته ای و چند شاخه است، از این رو مفهومی چند بعدی است (Ulengin & et al, 2001: 342). هر عبارتی که در تعریف کیفیت زندگی به کار رود، کیفیت زندگی یک فرد به حقایق عینی و خارجی زندگی اش و دریافت ها و ادراکات درونی و ذهنی او از این عوامل و نیز از خودش وابسته است. این مسأله تقریباً توسط اکثر پژوهشگران مورد تصدیق قرار گرفته است. بنابراین تحقیق در مورد کیفیت زندگی می کوشد تا اثر مرکب این عوامل عینی و ذهنی را بر رفاه و سعادت بشری سنجش نماید (Evans, 1994: 73).
ویژگی مفهوم کیفیت زندگی آن است که می تواند شامل تمام کیفیات (مفاهیم) جامعه شناختی شود یعنی گستره بزرگی از مفاهیم جامعه شناختی می وانند در چتر کیفیت زندگی زندگی قرار بگیرد. اما وجه مهم این مفهوم آن است که معمولاً برای بررسی عملکرد و نتایج سیاستها و برنامه ها مورد استفاده قرار می گیرد (لطفی و صابری، 1391: 46).
10 سبک زندگی11
سبک زندگی در تمامی کنش ها و رفتارهای فرد و در تعاملات و ارتباطات وی با دیگران، طبیعت و به طور کلی محیط اجتماعی اطراف که معمولاً قابل مشاهده، توصیف و اندازه گیری است. از این منظر سبک زندگی جنبه های عینی، مشهود و ملموس فرهنگ و نظام ارزشی در یک جامعه است. سبک زندگی را می توان در اوقات فراغت، تفریح، رفتارهای جنسیتی، علائق حرفه ای و شغلی، پوشش، علایق هنری، ادبیات، ورزش، زبان و غیره مورد بررسی قرار داد. به طوری که یکی از مهمترین شاخص ها برای سنجش تجربی آن در اوقات فراغت و تفریحات است، زیرا این مقوله، جایی است که افرد با آرامش خاطر و بنابر سلیقه شخصی و آزادانه و یا داوطلبانه خود آن را بر می گزیند و بدین لحاظ به شیوه کاملاً داوطلبانه و آسان تری می توانند علایق، ذهنیات و تمایلات خود را در آن به کار گرفته و دنبال نمایند (سیدی و بیرقی، 1391: 3736).
فضاهای ورزشی
نظریه های تفریحات سالم
نظریه ی تأمین نیاز
اسلاوسن (1948) اعتقاد داشت که تفریحات سالم، جست و جو برای رفع نیازهای درونی است. چنین توصیفی، بیان نتیجه ای است که از تفریحات سالم به دست می آید، نه از آنچه هست. نش (1953) تفریحات سالم را روشی برای ارضای نیازهای انسان و گرایش های درونی او می داند. وی فعالیت را بر مبنای درجه ی تکامل اجتماعی آن ارزیابی می کند؛ بنابراین، تفریحات سالم، فرد و جامعه را به همراه هم در بر می گیرد.
نظریه ی گذران اوقات فراغت
تفریحات سالم، مجموعه ای از فعالیت هایی است که افراد هنگام بیکاری و فراغت انجام می دهند. نومیرز (1958) تفریحات سالم را فعالیت هایی تعریف کرده است که به صورت فردی یا دسته جمعی در اوقات فراغت انجام می شود. مشکل این نظریه ی سنتی این است که ورزش و فعالیت بدنی را محور تفریحات سالم قرار داده است.
نظریه ی ارزش فردی و اجتماعی
تفریحات سالم بر اساس ارزش های اخلاقی و اجتماعی، مورد قبول فرد و جامعه است. میلر و رابینسون (1963) تفریحات سالم و فرآیند شرکت در فعالیت های تفریحی را از دیدگاه ارزش های مربوط به آن می نگرند. بازی، آزادانه، شاد و مفرح است و به تکامل کودک کمک می کند. تفریحات سالم ضرورتاً در برگیرنده ی بازی نیست؛ ولی همیشه باید چهارچوب و روش معینی برای استفاده ی مناسب و بذت بخش از اوقات فراغت داشته باشد.
نظریه بازآفرینی
شیورز (1976) با وجود اینکه بازی و تفریحات سالم را مترادف می داند، ولی بر جنبه ی بازآفرینی آن تأکید می کند. وی نظریه ی خود را بر تعادل روان شناختی بنا می کند؛ بدین معنی که بازی یا تفریحات سالم باید نیازهای روانی را تأمین و تعادل فکری ایجاد کند.
مدل مول و همکاران
این مدل یکی از مدل های شناخته شده در رویکرد سلسله مراتبی به ورزش است. این پژوهشگران در مدیریت اوقات فراغت، مدلی را برای چهار بخش (ورزش پرورشی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای) در نظر گرفته اند.
در این مدل، میزان گستردگی هریک از ورزش ها مشخص شده است. در قاعده ی هرم، ورزش پرورشی و در رأس آن، ورزش حرفه ای قرار دارد. بیشترین سطح شرکت کنندگان مربوط به قاعده ی هرم است و هرچه به سمت رأس هرم نزدیک می شویم، از عده شرکت کنندگان در ورزش کاسته می شود. به عبارت دیگر در بخش ورزش آموزشی و تفریحی، عده ی تماشاگران کمتر، و مشارکت کنندگان بیشتر و در بخش ورزش قهرمانی و حرفه ای، عده ی مشارکت کنندگان کمتر و تماشگران بیشتر می شود. در واقع، این مدل، افراد درگیر در ورزش به طور مستقیم (مشارکت کنندگان) و غیر مستقیم (تماشاگران) را در بر می گیرد (شکل شماره ).
مدل مدیریت ورزش اوقات فراغت تمام حوزه های سازمانی و مدیریتی ورزش، یا تفاوت های زمینه ای را که ورزش را به عنوان یک محصول ارائه می کند، ترکیب کرده است (حمیدی، 1392: 3129).
شکل مدل مول و همکاران
مأخذ: حمیدی، 1392: 31
ورزش همگانی و عوامل توسعه آن
ورزش همگانی معادل کلمه ورزش برای همه (Sport for all) و ورزش عمومی (Community Sport) است (ایمانی، 1389: 17). مفهوم ورزش همگانی که شامل دامنه ی سنی سه تا بالای هفتاد سال می شود، انواع مختلف فعالیت های جسمی اعم از بازی های غیرمنظم و خودجوش بومی تا تمرین های بدنی منظم را در برگرفته که شامل ورزش صبحگاهی، فعالیت در پارک ها و فضای باز، کوهپیمایی یا کلاس های آمادگی جسمانی می شود و عموماً به ورزش های گروهی غیر رقابتی و بدون هزینه و یا ارزان قیمت اطلاق می گردد. در سند راهبردی نظام جامع توسعه تربیت بدنی ورزش کشور تعریف ورزش همگانی چنین آمده است: ورزش همگانی و تفریحی به فعالیت های تربیت بدنی و ورزش آحاد جامعه اطلاق می شود که به طور منظم، توسط فرد یا گروه های رسمی و غیر رسمی به منظور رفع نیازهای جسمی و روانی با هدف تأمین سلامت و نشاط افراد و بهبود روابط اجتماعی آنان به صورت آگاهانه صورت می گیرد، لازم به ذکر است که بخش هایی از این ورزش می تواند به صورت می تواند به صورت غیرقاعده مند و سازمان نیافته در اشکال متنوع انجام پذیرد. ماهیت ورزش همگانی را برخورداری از سه اصل عدم تبعیض و نابرابری در ورزش و توزیع عادلانه تجهیزات و امکانات، فرآیند تصمیم گیری دو سویه تعاملی از بالا به پایین و از پایین به بالا و برخورداری از حالت متمم و مکملی یا عدم تضاد با سایر ورزش های قهرمانی، تربیتی و پرورش می داند (جوادی پور و سمیع نیا، 1392: 22).
عوامل اصلی توسعه ورزش همگانی
. حمایت از توسعه باشگاه های ورزشی توسط دولت
. توسعه برنامه های ورزش همگانی به صورت مداوم
. توسعه اماکن ورزشی
. توسعه انجمن های تخصصی مربوط به ورزش همگانی
. نقش مؤسسات دولتی
6. برگزاری جشنواره ها و برنامه های مختلف اجتماعی
7. بازاریابی
8. فرهنگ سازی برای توسعه ورزش همگانی
9. حمایت مالی دولت ملی و ایالتی
10. افزایش فعالیت ها در گروه های هدف شامل: جوانان، سالمندان، معلولین، مدارس، زنان، کارگران، کارمندان و…
11. داشتن استراتژی و سیاست های روشن و مدون برای توسعه همگانی
12. نقش بخش خصوصی (همان: 23).
تحقیقات انجام شده در مورد اثر فعالیت های ورزشی بر سلامتی و روانی، طول عمر، شادابی، گسترش روابط اجتماعی غنی سازی اوقات فراغت باعث شده تا مشارکت مردم در ورزش ها و به ویژه، شرکت آنها در انواع ورزش های همگانی در جهان افزایش یابد. لذا روی آوردن مردم به ورزش و فوایدی که از ورزش کردن به دست می آورند، مسئولین را به این سمت سوق می دهد که به بررسی روش هایی بپردازند که باعث افزایش تعداد شرکت کنندگان در ورزش های همگانی و تفریحی شود (سیدعامری و محمدآلق، 1391: 24).
تکامل ورزش همگانی
شاید برخی تصور کنند که مفهوم ورزش همگانی یک مفهوم نو پدید است، اما باید دانست که این مفهوم ریشه های تاریخی کهنی دارد. مفهوم ورزش، به عنوان جنبشی در برابر اندیشه انحصار ورزش برای افراد برخوردار از توانایی های بدنی و مهارتی سطح بالا ظهور کرد و این زمانی بود که اهمیت حیاتی بازده تمرینات ورزشی در کلیه سطوح رفتاری، به اضافه تأثیر آن در حفظ سلامت و تندرستی، در شمار امور مسلم و بدیهی شناخته شد، به ویژه در سایه شرایط نوآوری های فنی و اختراعات و پیدایش دستگاه هایی که بر خلاف گذشته انسان را از بکارگیری نیروی بدنی بی نیاز ساخت و در نتیجه، تلاش عضلانی انسان به کمترین حد خود رسید، امری که در زمینه سلامت و بهداشت، بازتاب های منفی داشت و به نیروی حیاطی و نشاط انسان و کارآیی اندام ها و دستگاه های بدنی او لطمه زد (سعیدی، 1390: 28). ورزش همگانی در بین کشورها، از سال 1900 میلادی تاکنون با انگیزه های متفاوتی از جمله تأمین سلامت جسمی و روانی، غنی سازی اوقات فراغت، گسترش روابط اجتماعی، دور شدن از زندگی ماشینی، بازگشت به طبیعت، افزایش کارایی، زمینه سازی برای رشد ورزش قهرمانی و توصیه ی پزشکان مورد توجه قرار گرفته است. در کشور ما، ورزش همگانی از سال 1358 با عنوان ورزش محلات آغاز شد و در سال 1362 به صورت تشکلی قانونی با عنوان جهاد تربیت بدنی رسمیت یافت؛ ولی تفکر ورزش همگانی و همگانی کردن ورزش به صورت رسمی در اروپا، و حتی در جهان برای نخستین بار در سال 1966 مطرح شد. در این سال، شورای اروپا نشستی را برگزار کرد و در سیاست های ورزشی خود را راستای توسعه ی ورزش در سطح جامعه، مفهوم ورزش همگانی را نخستین بار برای گسترش ورزش در جامعه مورد استفاده قرار داد.
در سال 1968 گروه برنامه ریزی شورای اروپا، در راستای عملیاتی کردن مصوبات شورا و تبیین مفهوم ورزش همگانی، هدف کلی ورزش همگانی را فراهم کردن امکان حفظ توانایی جسمانی و روحی لازم برای زندگی سالم تمامی افراد جامعه و حمایت از شخصیت انسانی در برابر انحرافات احتمالی بین کرد (حمیدی، 1392: 3838).
متغیرهای تأثیرگذار بر فعالیت بدنی شهروندان
به طور کلی، متغیرهای زیادی در پرداختن به فعالیت بدنی دخیل اند که می توان آنها را به دسته های زیر تقسیم بندی کرد:
* عوامل جمعیت شناختی و زیستی،
* عوامل روان شناختی، شناختی و احساسی (هیجانی)،
* عوامل رفتاری و مهارتی،
* عوامل اجتماعی و فرهنگی،
* عوامل محیطی،
* ویژگی های فعالیت بندی.
این عوامل و زیر شاخه های مربوط به هر یک در جدول خلاصه شده اند (شهبازی و همکاران، 1392، 7271).
جدول عوامل تأثیر گذار بر فعالیت شهروندان
عوامل جمعیت شناختی و زیستی
سن، نژاد، جنسیت، درآمد، وضعیت اجتماعی اقتصادی، تأهل، شاخص توده بدنی
عوامل روان شناختی، شناختی و احساسی
نگرش ها، موانع فعالیت بدنی، لذت بردن از فعالیت، منافع مورد انتظار، شرایط روحیروانی، خود پنداره، دانش سلامت و تمرین، کمبود وقت، عوامل شخصیتی، تصویر بدنی، سلامت روانی، خود انگیزشی، استرس، ارزشمندی نتایج فعالیت
عوامل رفتاری و مهارتی
سابقه فعالیت در کودکی و نوجوانی، سابقه فعالیت در بزرگسالی، نوشیدن الکل، عادات غذایی، برنامه تمرینی در گذشته، ورزش در دوران مدرسه، داشتن مهارت برای رفع موانع
عوامل اجتماعی و فرهنگی
اندازه طبقه اجتماعی، مدل های ورزش کردن، وابستگی به گروه، تأثیرات پیشین خانواده، جدا بودن از جامعه، حمایت اجتماعی توسط دوستان یا خانواده
ویژگی های فعالیت بدنی
شدت فعالیت، نوع فعالیت، تلاش ادراک شده
عوامل محیطی
دسترسی واقعی به اماکن و تسهیلات، دسترسی ادراک شده،

92