مقالات

شیعه، عالمان، شیعیان، شیعی، شاه

دانلود پایان نامه

طول تاریخ رهبران مذهبی را در مقابل تمام حکومیت ها استقلال بخشیده تا بتواند آزادانه تصمیم بگیرند. (حسینیان، 1380: 15)
6) وحدت جهان اسلام: تلاش شیعه در جهت تحقق وحدت جهان اسلام در راستای اقتدار مسلمین در مقابل نظام سلطه ورهایی ملت مظلوم فلسطین و ایجاد آزادیهای مشروع در جوامع اسلامی از ویژگیهای شیعه خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی می باشد بنابراین در این راستا براساس مبانی مذهبی شیعه و تاکید و اصرار رهبری انقلاب اسلامی علاوه بر موضع گیری رسمی از سوی ج.ا.ایران ساختار اجرائی تحت عنوان مجمع تقریب مذاهب در کشور ایجاد شده است که تعامل و همفکری با نخبگان و علمای جهان اسلام در صدد تحقق وحدت جهان اسلام است.
ظرفیتهای جغرافیایی شیعه
) پیوستگی جغرافیای بین شیعیان: پیوستگی سرزمینی در بین شیعیان ایران، عراق، آذربایجان و بحرین با اکثریت جمعیت شیعه و همچنین ارتباط با شیعیان افغانستان، پاکستان، لبنان و دیگر اقلیتهای شیعه در کشورهای همسایه و تبدیل شدن قدرت شیعه عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی از تهدید به فرصت، آینده روشنی را برای تقویت ژئوپلیتیک شیعه در منطقه نوید می دهد.
) تسلط بر مبانع بزرگ انرژی: در منطقه خلیج فارس و افزایش نیاز جهانی به این عنصر ژئوپلیتکی و آغاز حرکت بیداری اسلامی در منطقه خصوصا در کشورهای بحرین، یمن، عربستان و تحت فشار قرار دادن حکومت های غیردموکراتیک در خاورمیانه در جهت ایجاد آزادیهای سیاسی برای مردم، بویژه در منطقه حساس خلیج فارس که شیعیان همواره از حداقل حقوق خود محروم بوده اند شرایط را حساستر کرده است.
) تسلط بر موقعیتهای راهبردی: اشراف و کنترل ایران بر موقعیت گذرگاهی تنگه هرمز که به لحاظ اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومی در جهان از ارزش فوق العاده ای برخوردار است و در شرایط حساس می تواند جهان را با چالش اساسی مواجه نماید که این فرصت تاکنون توانسته است قدرت سلطه را در برخورد با ایران مجبور به اتخاذ مواضع محتاتانه نماید که اگرچه آمریکا به بهانه حمایت از کشورهای عربی در منطقه حضور یافته ولی همواره تلاش می کند که نقش ایران در منطقه راهبردی خلیج فارس کمرنگ کند.
بیداری اسلامی در شمال آفریقا نشان داد که نظام سلطه توان ایستادگی در مقابل خواسته های مردم را نداشته و نمی تواند از دست نشانده های خود همچون گذشته دفاع کند، بنابراین روند تحولات حاکی از آزاد شدن پتانسیل شیعه در منطقه می باشد. تحولات یمن با موقعیت گذرگاهی در تنگه باب المندب و دارا بودن اکثریت مذهب زیدی و شافعی معارض عربستان به عنوان فشار جدی بر سعودیها که مقتدر ترین مجری سیاستهای نظام سلطه در منطقه است می تواند بر معادلات کلان منطقه تاثیر گذار باشد. خصوصا اینکه عربستان علاوه بر تهدیدات درونی از نتیجه شکل گیری حکومتهای دموکراتیک در جهان اسلام نیز متاثر خواهد شد.
پیشرفت ایران در حوزه های مختلف و ایستادگی در مقابل سلطه گران نیز از دیگر فرصت ها و ابزارهای
توسعه ژئوپلیتیک شیعه به لحاظ جغرافیایی است. ظرفیت های جغرافیایی شیعه از خلیج فارس به سمت
دریای سرخ، باب المندب و مدیترانه رو به گسترش و توسعه خواهد بود.
جمعیت و پراکندگی شیعان جهان
منابع مختلف آماری، تاکنون آمار دقیق و یکدستی از تعداد مسلمانان به طور کلی و شیعیان به طور خاص ذکر نکرده اند. در برخی منابع ذکر شده از میان یک میلیارد معتقدان به آیینی که بر محمد (ص) نازل شد، حدود ده تا دوازده درصد آنان را پیروان مذهب شیعه تشکیل داده اند که بر این اساس می توان گفت حدود صد و چهل میلیون نفر از جمعیت دنیا شیعه هستند. (توال، 19 و 1383: 20) در بعضی منابع دیگر گفته شده شیعیان حدود 16% تا 30% از کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می دهند (Wikipedia) اما در دیگر منابع درباره ی تعداد شیعیان دنیا اعدادی از 110 میلیون تا 250 میلیون نفر ذکر شده شده است، به این ترتیب به دست دادن عددی واقعی در این زمینه کار مشکلی است … از طرفی باید گفت بر سر تعریف گروه های متعدد شیعه اتفاق نظر وجود ندارد به همین دلیل در برخی از آمارها، علویان، درزویان، بکتاشیان یا حتی اسماعیلیان جز جمعیت شیعیان به شمار نرفته اند.» (احمدی، 1390: 63)
بیشتر شیعیان در هند، ایران، عراق، آذربایجان، لبنان، افغانستان، پاکستان، سوریه، ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند یمن، بحرین، امارات متحده، اردن و قطر زندگی می کنند همچنین در کشورهای اندونزی، ترکمنستان، ازبکستان و بسیاری از کشورهای آسیایی دیگر جمعیت قابل ملاحظه ای از شیعیان زندگی می کنند. شیعیان به صورت پراکنده نیز در نقاط گوناگون جهان به ویژه در کشورهای آفریقایی و اروپایی حضور دارند. (Wikhpedia)
رویکرد تعاملی وتقابلی جنبش های شیعی خاورمیانه
باتوجه به مباحث نظری فوق،هریک ازجنبش های شیعی خاورمیانه به سبب برخورداری از منظومه فکری وایدئولوژیکی منسجم،نسبت به محیط پیرامون خود بی تفاوت نیستند ودرصورت عدم هماهنگی میان شرایط موجود ونظام باورهایشان رفتاری واکنشی ازخود بروز داده اند اما زمانیکه میان باورها واعتقاداتشان با شرایط عینی ناهماهنگی وجود نداشته است، هریک ازآنها رویکردی تعاملی از خود به نمایش گذاشته اند. دراین نوشتار برآنیم تا رویکرد تعاملی یا تقابلی جنبش های شیعی خاورمیانه نسبت به تحولات سیاسی اجتماعی محیط پیرامون خود را باتاکید برجنبشهای شیعی ایران،عراق،لبنان وبحرین مورد تحلیل وبررسی قراردهیم.
جنبش شیعی ایران
دوران صفویه ازنقاط عطف تاریخ تشیع درایران است.دراین دوره شرایط مناسبی برای رشد ونمو تشیع بوجود آمد بسیاری ازعالمان شیعه از نقاط مختلف دنیای اسلام به حوزه اقتدار صفویان جذب شدند.مهاجرت جمعی ازعالمان شیعه نظیر محقق کرکی وپدر شیخ بهایی دراین راستا صورت گرفت.بنابراین درطول دوران حاکمیت صفویه دوقدرت شاه ودربار وعالمان مذهبی درکنار یکدیگر قرار داشتند. (پارسانیا، 1379: 8786)
فقیهان بزرگی که از ورای مرزها به ایران هجرت کردند،زمینه برخی از انحرافاتی را که توسط جریانهای جاهلانه صوفیان درنواحی مختلف ایران وبویژه درایالات قزلباش بوجود آمده بود،ازبین بردند وعلاوه براین نیاز جامعه را به شناخت احکام فقهی تشیع تامین کردند.(همان،88)
به هرحال دردوره صفویه میان عالمان دینی وحکومت تعامل مناسبی وجود داشت بطوریکه درمان شاه طهماسب، محقق کرکی از عالمان شیعه موقعیت محوری دارد.دراین خصوص سید نعمت الله جزایری از شاه طهماسب نقل می کند که به محقق کرکی گفته است«تو از من برحکومت سزاوارتری،چون تونایب امام زمان هستی ومن از کارگزاران تو هستم وبه فرامین ونواحی تو رفتار می کنم.»(بهرامی،1969: 153152)
اما از شاه اسماعیل دوم به بعد چالشهایی درروابط عالمان شیعی وشاهان صفوی بوجود آمد که تا دوره شاه عباس ادامه یافت.شاه عباس نیز علیرغم حفظ ظواهر دینی، درصدد کاهش قدرت مذهبی عالمان دینی برآمد.به همین دلیل وی مدتی مقام صدرالاشراف را که قبلا به عالمان دینی تعلق داشت،خود برعهده گرفت (پارسانیا،90:1377).
اما پس از شاه عباس قدرت عالمان دینی افزایش یافت وتعامل آنها با صفویه بیشتر از گذشته شد.موقعیت مستحکم علامه مجلسی درزمان دو پادشاه آخر صفوی یعنی شاه سلیمان وشاه سلطان حسین،بیانگر این افزایش قدرت وتعامل عالمان شیعه با پادشاهان صفوی است.(فوران،106:1377)
حرکت فقهی واصولی عالمان شیعه دردوره قاجار ادامه یافت وبه اوج خود رسید وموقعیت علمی تشیع از جهت کمیت وکیفیت درنقطه ای برتر نسبت به گذشته تاریخی خود قرارگرفت.فی المثل دردوران حاکمیت فتحعلیشاه همکاری وتعامل عالمان شیعه با دربار بیش از دوران صفویه است.فتحعلیشاه با توجه به افزایش قدرت عالمان شیعی برای مشروعیت حاکمیت خود ناگزیر به اخذ اجازه از ناحیه فقها برآمد.میرزای قمی وکاشف الغطاء از بزرگان فقه شیعه
شکل 7 :مدل خلاصه شده عوامل موثر بر خرید آنلاین(چنگ و همکاران، 2005) 56
شکل 8 مدل ارتباطی رفتار خرید آنلاین (پارک و کیم، 2003) 57
شکل 9: چارچوب تحقیق لیانگ و هوآنگ (1998) 57
شکل 10: مدل فرآیندی خرید اینترنتی، مای سو و همکاران (2005) 59
شکل 11: مدل تحقیق ویجایاساراتسی (2002) 60
شکل 12: تعمیم یافتهی مدل پذیرش تکنولوژی، ها و استوئل، (2009) 62
شکل213 : مدل پیشنهادی تحقیق وو (2003) 64
شکل 14: مدل مفهومی تحقیق سیترین و همکاران (2000) 64
شکل 15: مدل مفروض در تحقیق میازاکی و فِرناندِز (2001) 65

92