مقالات

شهری، فرهنگ، شهروندان، شهری،، شهرها

دانلود پایان نامه

قبل از احداث مجموعه ها و بعد از آن به تحلیل، ارزیابی و علت یابی آنها می پردازیم.
8 تکنیک کار و ابزار گردآوری اطلاعات
از روش کتابخانه ای و میدانی با توجه به مراحل ذیل استفاده می شود:
تعریف متغیرها (سن، جنس، سطح در آمد، هزینه، نحوه دسترسی، هدف استفاده، میزان رضایت، امنیت، سلامت، آموزش و…)
تعیین شاخص ها
طراحی پرسشنامه و تحلیل آن
استخراج اطلاعات و تحلیل آن
مقایسه ی فعالیتها
تببین آثار فعالیت ها با توجه به جدول SWOT
وزن دهی
ارزیابی
8 ابزار گردآوری اطلاعات
پرسشنامه – آمارنامه – اسناد و مدارک مرتبط
9 نمونه گیری
جامعه آماری این پایان نامه شامل تمامی شهروندان منطقه 18 می گردد. با توجه به جمعیت منطقه، امکان پرسشگری از تمام شهروندان امکان پذیر نمی باشد بنابراین به دلیل نیاز به حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شده است. جمعیت منطقه مورد مطالعه در سال 1390 معادل 391368 نفر می باشد و در نتیجه حجم نمونه 385 نفر محاسبه گردید و نمونه برداری به شیوه تصادفی و خوشه ای انجام می شود.
10 روش تحلیل اطلاعات و داده ها
روش تحلیل با کاربرد شاخص های آمار توصیفی و در سطح آمار استنباطی انجام خواهد گرفت. از نرم افزارSPSS برای تحلیل آماری و AHP نیز برای تبیین سلسله مراتب فعالیت ها استفاده می شود.
11 پیشینه تحقیق
11 داخلی
کاظم جاجرمی و ابراهیم کلته (1385) در مقاله ای با «عنوان سنجش وضعیت شاخص های کیفیت زندگی در شهر از نظر شهروندان مطالعه موردی: گنبدقابوس»، به وسیله ی پرسشنامه داده های تحقیق را جمع آوری نموده اند و به سنجش الگوهای ذهنی افراد از وضعیت شاخص های کیفیت زندگی محله شان پرداخته اند و میزان آن را در کل شهر و نواحی مختلف مورد استفاده قرار می دهد و به این نتیجه رسیده اند که شاخص های کیفیت زندگی از نظر شهروندان در نواحی مختلف شهر تفاوت شدیدی را نشان می دهد.
ئه سرین محمودپور (1387) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «برنامه ریزی ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی شهری نمونه موردی بوستان های شهری» در دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی به این نتیجه رسیده است که ضریب تاثیرگذار فضاهای عمومی شهری و بوستان های شهریهمچون یک نمونه از فضاهای عمومی شهری از عناصر اصلی ساختار شهرها هستند که نقش مهمی در کیفیت زندگی و رفاه افراد ساکن در شهرها دارند. ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی و بوستان های شهری با بهبود و تقویت ویژگی های کارکردی، اجتماع پذیری و تأمین نیازهای مردم، افزایش میزان استفاده از این فضاها را تحت تأثیر قرار داده و منجر به افزایش میزان استفاده، تقویت سرمایه اجتماعی و به تبع آن ارتقاء کیفیت زندگی و احساس رفاه مردم در شهرها، که از اهداف توسعه شهری پایدار است، می شود.
امین فرجی ملایی (1389) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان « تحلیل شاخصهای کیفیت زندگی شهری و برنامه ریزی برای بهبود آن مورد شهر بابلسر» در دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران به این نتیجه رسیده است که میان محلات مختلف شهر بابلسر از بعد شاخص های مورد بررسی تفاوت معنی داری وجود دارد و در عین حال براساس نتایج به دست آمده محلات مرزی شهر بابلسر (که شامل: شهرک آزادگان، یورمحله بالا، کاظم آباد، جوادیه و محله 16) نسبت به محلات داخلی از سطح کیفیت زندگی کمتری برخوردارند.
وحید بیگدلی راد (1389) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «بررسی و تبیین نقش فضاهای جمعی در ارتقاء کیفیت زندگی شهری و محیط های سکونتی، مطالعات موردی محلات نارمک و نواب» در دانشکده شهرسازی و معماری دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) به این نتیجه رسیده است که ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی جهت اعتلاء زندگی شهری و تقویت کیفیت زندگی، امری الزامی است. لذا توجه به فضاهای عمومی و برنامه ریزی مناسب جهت خلق فضاهای با کیفیت از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.
علی شهپری (1390) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان « نقش فضاهای عمومی در کیفیت زندگی شهری مطالعه موردی پارک ملت، منطقه تهران» در دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی به این نتیجه رسیده است که رابطه ی تنگاتنگی مابین امکانات پارک و تنوع فضاها با مراجعه به پارک و همچنین حس تعلق به پارک و محل سکونت و نیز تمایل به مشارکت در راستای بهبود کیفیت محیط زندگی وجود دارد.
11 خارجی
اچمد و واهینی (2012) در مقاله ای با عنوان «تأثیر خصوصی سازی فضای باز عمومی بر کیفیت زندگی بر روی میدان مردکا2 » به این نتیجه رسیده است که مردم در هر شرایطی به فعالیت های اجتماعی خود هم در فضاهای عمومی و هم خصوصی ادامه می دهند اما این فعالیت ها از لحاظ فیزیکی تفکیک شده است. به طور کلی، مردم از شرایط زندگی خود و نیز از ویژگی ها و امکانات فضاهای باز عمومی و خصوصی راضی هستند اما جوانب مدیریتی فضاهای خصوصی سازی شده از نوع عمومی بالاتر است.
الاجوییگبه3 و همکاران (2013) در مقاله ای تحت عنوان «ارزیابی کیفیت زندگی با استفاده از رویکرد سیستمی اطلاعات جغرافیایی برای تصمیم گیری درباره کاهش فقر» به این نتیجه رسیده اند که طبقات بالاتر از حد متوسط و خیلی خوب با وجود اینکه در مدل کیفیت زندگی وجود نداشته اند، کیفیت زندگی 61.53 % از فضای جغرافیایی دولت محلی اگور4 پایین تر از حد متوسط، 17.94 % شدیداً فقیر و 14.55 % در حد متوسط بوده است. همچنین، این تحقیق محل هایی با اولویت توسعه را شناسایی کرده و به این نتیجه رسیده است که کیفیت زندگی محلی اگور فقیر است و نیازمند مداخله فوری آگاهانه توسط تمامی شرکای توسعه به همراه دولت می باشد.
تی سانگ5 (2000) در پایان نامه خود با عنوان «آیا برنامه ریزی شهری در هنگ کنگ کیفیت زندگی را بهبود می دهد یا خیر؟» در دانشگاه هنگ کنگ به این نتیجه رسیده است که روند کیفیت زندگی در طی چند سال اخیر و درمیان مؤلفه های انتخابی در هنگ کنگ بسیار متفاوت و متنوع است. به طور کلی، زیرساخت های اجتماعی از قبیل آموزش، حمل و نقل، بهداشت و سلامت، و خدمات تفریحی بهتر شده اند و در عین حال این بهبود به قیمت زوال محیط زیست تمام شده است. خانه سازی موقعیت پیچیده تری دارد، چرا که برخی از عوامل کیفیت زندگی بهتر و برخی دیگر کاهش یافته اند. در رابطه با سیستم برنامه ریزی شهری، نتایج نشان دادند که برنامه ریزی ناهماهنگ و ناسازگار و مکانیسم پیاده سازی دولت مقیاس هایی که باعث بهبود کیفیت زندگی می شوند را در عمل کاهش می دهد. همچنین در فرآیند توسعه گذشته به برنامه ریزی برای محیط زیست توجه بی موردی شده است که خود به کاهش کیفیت محیط زیست منجر شده است. به طور کلی در حین توسعه، بین جنبه های مختلف کیفیت زندگی معامله بده بستانی برقرار است، به طور کلی که برای داشتن کیفیت زندگی تثبیت شده عمومی، تصمیم گیری جوابگو و منطقی ضروری است.
12 موانع تحقیق
انجام هر تحقیقی معمولاً با مشکلات و تنگناهایی مواجه می شود. این مسأله برای محقق جغرافیا بیش از سایر رشته ها است. زیرا جغرافیا با موضوعاتی سروکار دارد که علاوه بر گستردگی و تنوع، تغییر و تحول دائمی ماهیت وجود آن را تشکیل می دهد. در انجام پژوهش حاضر نیز مشکلات زیادی وجود داشت که عمده ترین آن به شرح زیر است:
تلقی محرمانه بودن هرگونه اطلاعات و آمار و ارقام ساده از نظر مسؤولین شهرداری و بخصوص فایل نقشه وضع موجود کاربری های شهری؛
کمبود تحقیقات و مطالعات صورت گرفته پیشین در منطقه مورد مطالعه؛
مصاحبه نکردن مدیران مراکز مورد مطالعه؛
محدودیت آمار یا قدیمی بودن اغلب آنها که مشکلات فراوانی را در رسیدن به نتایج و اهداف تحقیق به همراه داشت.
13 روایی و پایایی تحقیق
برای روایی پرسشنامه از نظرات اساتید استفاده گردید و در نتیجه پرسشنامه در قالب زیر تدوین شده است.
محیطی و کالبدی
میزان رضایت شما از معماری مراکز نام برده
…..
…….
برای سنجش پایایی پرسشنامه در مرحله پیش آزمایش از آلفای کرونباخ استفاده شد که عدد 868. بدست آمد بنابراین پایایی پرسشنامه در حد عالی ارزیابی می شود.
14 واژه ها و مفاهیم
فضا6: فضا مجموعه ای از محیط طبیعی، انسان و فعالیت است. به بیان دیگر فضا، محدود به ابعاد فیزیکی نیست و آنچه در خود داشته، اعم از فیزیکی و غیر فیزیکی، ایستا و پویا را شامل می شود و دارای بعد زمان است (صرافی، 1364: ).
فضاهای فرهنگی و هنری7: فضای فرهنگی و هنری شامل تمامی فضاهایی است که هدفشان ارائه و یا حمایت از هنرمندان و هنرشان می باشد (www.seattle.gov, 2015). فضاهای فرهنگی نظیر سالن های کنسرت، تئاترها، سینماها، کتابخانه ها، فرهنگسراها، موزه ها، نمایشگاه ها، جشنواره ها و… می باشد، این فضاها غالباً دارای جمعیت سیال و ناپایدار هستند که مطالعه بر آنها کاری مشکل است (فکوهی، 1387: 268).
فضای ورزشی8: فضاهای ورزشی اشاره به منطقه عمومی دارد که معمولاً برای فعالیت های ورزشی سازمان یافته استفاده می شود، اگر چه ممکن است در زمان های غیر ورزشی برای کاربردهای تفریحی دیگری مورد استفاده قرار گیرد (National Position Paper Sports Space, 2014: ).
کیفیت زندگی9: کیفیت زندگی درجه ای از خوشبختی که فرد یا گروهی از مردم آن را حس می کنند. سازمان بهداشت جهانی (WHO) کیفیت زندگی را اینگونه تعریف کرده است: احساسات افراد از موقعیتشان در زندگی در بستر فرهنگ و چارچوب های ارزشی که آن انسان ها در آن زیست می کنند و همچنین کیفیت زندگی در رابطه با اهداف، انتظارات، استانداردها و دغدغه های افراد تعریف می شود (Aref, 2011: 27).
شهروند10: شهروند کسی است که با هم نوع خود زندگی می کند و از طرف دولت حمایت می شود، از حقوق اجتماعی برخوردار است و وظیفه ی اجتماعی انجام می دهد. شهروندی راه های زندگی کردن شهروندان با یکدیگر است. شهروندی توانایی افراد را برای قضاوت در مورد زندگی خودشان تصدیق می کند، بنابراین زندگی شهروندی افراد از پیش به وسیله ی نژاد، مذهب، طبقه، جنسیت یا هویتشان تعیین نمی شود (عسکریان، 1385: 145).
شناخت و آگاهی کامل از مباحث علمی مستلزم درک و ریشه یابی مفاهیم پایه و نظری آن در رابطه با موضوع مورد بحث می باشد. بنابراین توجه به چارچوب نظری تحقیق و حرکت کردن در مسیر آن زمینه را جهت انجام مطالعه تسهیل می نماید. آگاهی از تعاریف و نظریه های مرتبط با موضوع، و پیشینه تحقیقات انجام شده در مورد آن، محقق را در جمع بندی نهایی و تحلیل نتایج یاری نموده و با آگاهی کامل تصمیم گیری می نماید. در این فصل به تشریح تعاریف و مفاهیم، رویکردهای نظری، دیدگاه ها، ابعاد و شاخص های کیفیت زندگی و همچنین مدل های کیفیت زندگی پرداخته خواهد شد.
تعاریف و مفاهیم
فضا
فضا، عینیتی حاصل از نقض پذیری و اثرگذاری افراد و گروههای انسانی در مکان و یا به سخن دیگر، پیامد عملکردهای متعامل دو محیط طبیعیاکولوژیک و اجتماعیاقتصادی است. از این رو، فضا را می توان نوعی تولید اجتماعی در مکان به شمار آورد. از آنجا که فضا متشکل از اجزائی مرتبط است، می توان آن را یک نظام (سیستم) به شمار آورد و چون این نظام، واقعیتی مکانیفضایی است، می توان از نظام مکانیفضایی یاد کرد (صدوق و سعیدی، 1385: 10).
فضاهای عمومی
فضاهای عمومی شهری، یکی از عناصر مهم ساختار فضایی شهرها هستند که نقش مهمی در کیفیت زندگی و رفاه افراد ساکن در شهرها دارند. برنامه ریزی، طراحی، مدیریت، نگهداری و استفاده از فضاهای عمومی، توجه پژوهشگران بسیاری را از شاخه های علمی مختلف، به خود جلب کرده است، در این ارتباط صاحب نظران مختلف تعاریف متنوع و متفاوتی را از فضاهای عمومی ارائه کرده اند.
فضاهای عمومی شهری، آندسته از فضاها در شهرها هستند که مالکیت عمومی دارند و معمولا توسط شهروندان برای دور هم جمع شدن و تبادل اندیشه های سیاسی مورد استفاده قرار می گیرند (Mitchell, 1996: 134).
فضاهای عمومی به طور معمول مکان هایی تعریف می شود که همه ی شهروندان به گونه ای آزاد (و قانونی) بدان دسترسی دارند. مکان های عمومی شهر نه تنها خیابان ها، میدان ها و چهار راهها، بلکه فضاهای درونی ساختمان های عمومی، چون کتابخانه ها و سالنهای اجتماعات شهرداری ها را نیز در بر می گیرد. فضاهای عمومی فضایی است که بین فضاهای خصوصی (خانه ها) و فضاهای محل کار قرار دارد و غالبا به عنوان فضاهای آزاد گردهمایی و مشارکت سیاسی، جایی که قشرهای حاشیه ای جامعه می توانند حقوق خود را به زبان آورند، واجد اهمیت خاص است (سعیدی، 1387: 621).
فضاهای عمومی شهری، محیط بیرونی را در شهرها تشکیل می دهند که افراد را از زندگی پر مشغله شهری رهایی می دهد. این مکان ها مسیرهای پیاده، خیابان ها، بوستان ها، میدان ها، پلازا و دیگر شکل های فضای تجمع هستند، که فعالیت های شهری، فرهنگی و اجتماعی در آنها اتفاق می افتد و این فضاها محیط های قابل زندگی می باشند که نقش مهمی در هویت جامعه ایفا می کنند. فضاهای عمومی شهری مرحله ای از زندگی عمومی است که حس اماکن، حس اجتماعی و ارتباطات مردم را ارتقا می دهند و فرصت جمع شدن و لذت تجربه با دیگران را ایجاد می کنند. فضاهای عمومی به لحاظ اقتصادی و با مشارکت معنی دار در افزایش ارزش کاربرد زمین به شهر سود می رسانند. فضاهای عمومی شهری، موجبات رهایی از زندگی اتومبیل محور را فراهم کرده و افراد را در محیط طبیعی قرار می دهند (Wang, 2002: 26).
فضاهای عمومی شهری، صحنه نمایش زندگی روزمره است و در تقابل با فضای زندگی خصوصی تعریف می شود. اهمیت فضای عمومی به دلیل نقشی است که در توسعه جامعه ی دموکراتیک بازی میکند؛ به عبارتی چنانچه دسترسی برابر به عرصه ی عمومی برای همه ی جامعه فراهم شود، تهدید تمایز و جدایی اجتماعی کاهش می یابد و تنوع فرهنگی شکل یافته، می تواند فضای عمومی را تبدیل به مکانی نماید که افراد و گروه های مختلف بتوانند در اجرای قوانین خود گزیده، مشارکت کنند. مطابق با نظریات هابرماس و آرنت، دسترسی بی قید و شرط، اصل اساسی در فضاهای عمومی است (مدیری، 1385: 12).
از تعاریف فضاهای عمومی چنین برداشت می شود که، فضای عمومی بر دسترسی بدون محدودیت به فضا یا فعالیت های متنوع تأکید دارد که در نتیجه این دسترسی محدود نشده تعامل اجتماعی شکل میگیرد. بنابراین فضاهای عمومی را می توان فضایی تعریف کرد که:
مردم بدون محدودیت به آن دسترسی دارند؛
فعالیت هایی در آن صورت می پذیرد؛
یک سازمان عمومی آن را کنترل می کند و
فضایی است که در جهت منافع عموم تأمین و اداره می شود (رهنمایی، 1386: 31).
فضای شهری
فضای شهری فضایی مادی ست، با ابعاد اجتماعی و روانشناختی اش و شکل شهر، هندسه این فضاست (مدنی پور، 1384: 130). فضای شهری صحنه ای است که داستان زندگی جمعی در آن گشوده می شود و در این فضا فرصت آن وجود دارد که برخی مرزهای اجتماعی شکسته شده و برخوردهای از پیش رو تدوین نیافته اتفاق افتاده و افراد در یک محیط اجتماعی جدید با هم ارتباط برقرار کنند (Lynch, 1972: 109). نقش اصلی فضای شهری در فراهم آوردن امکاناتی برای تسهیل روابط انسانها با یکدیگر تعریف می شود. فضای شهری با تسهیل جریان شهروندی از طریق حس تعلق انسان به محیط (فضای ساخته شده از جنبه ی کالبدی) و به اجتماع (از طریق تسهیل کنش های متقابل انسانها با یکدیگر) حیات مدنی را به کالبد شهر تزریق خواهد نمود (حبیبی، 1379: 31).
فرهنگ
واژه فرهنگ نخستین بار در علوم اجتماعی به وسیله ادوارد تایلر در سال 1871، در کتاب فرهنگ بدوی به کار رفت و چنین تعریف شد: «فرهنگ یا تمدن را کلیتی است پیچیده و گسترده و فراگیر شامل باورها، هنرها، اخلاق، عادات و هر توانایی که انسان به عنوان عضو جامعه کسب می کند».
واژه فرهنگ خود از دو جزء «فر» و «هنگ» ترکیب شده است. «فر» که پیشوند است و «هنگ» از ریشه «ثنگ» اوستایی به معنای کشیدن و فروهیختن است و هر دو مطابق است با ریشه «اودکا» و «ادور» در لاتین که به معنی کشیدن و نیز تعلیم و تربیت است. فرهنگ با اندک تمایزی، معادل Culture در زبان فرانسه از ریشه لاتین Cultura به مفهوم پرورش دادن و کاشتن گرفته شده است. این کلمه در زبان انگلیسی نیز معادل فرهنگ به کار می رود. فرهنگ مفهومی است گسترده که در برگیرنده تمام الگوهایی است که در جامعه آموخته می شوند، غنا و گسترش می یابند و به طور غیر مستقیم از طریق نمادها و نشانه ها یا مستقیماً از طریق زبان منتقل می شوند (معیدفر، 1392: 2119).
فرهنگ پدیده ای است که از درون خاستگاه های طبیعی و نیروهای اجتماعی سرچشمه می گیرد. جغرافیای منطقه، تاریخ و رویدادهای قوم، زبان و ادبیات رایج در میان مردمان، دین و مذهب و آیین های پرستش، اقتصاد و شیوه معیشت مردمان در چگونگی پیدایش فرهنگ اثر گذاشته، در ترکیبی سازگار با یکدیگر مجموعه ای از ارزشها و باورها را پدید می آورند که بر رفتار انسان حاکم بوده و پیوند میان مردم را آسان می سازد. به طور کلی فرهنگ برای جامعه انسانی همان حکمی را دارد که شخصیت برای فرد انسان دارد (طوسی، 1372: 6).
فضای فرهنگی و هنری
فضای فرهنگی و هنری شامل تمامی فضاهایی است که هدفشان ارائه و یا حمایت از هنرمندان و هنرشان می باشد (www.seattle.gov, 2015). فضاهای فرهنگی نظیر سالن های کنسرت، تئاترها، سینماها، کتابخانه ها، فرهنگسراها، موزه ها، نمایشگاه ها، جشنواره ها و… می باشد، این فضاها غالباً دارای جمعیت سیال و ناپایدار هستند که مطالعه بر آنها کاری مشکل است (فکوهی، 1387: 268).
6 ورزش
در تعریف ورزش می توان گفت فعالیتی است که به نظم اجتماعی منتهی شده، ارزش های فرهنگی ر

92