در بررسی تبادل یا تقابل عقل ودین در تعیین و تشخیص ارزش ها و ضد ارزش ها به این نتیجه می رسیم که شارع مقدس، علاوه بر این که بر هر آن چه عقل سلیم و فطرت پاک انسان ها ارزش می داند واقف است وارزش های فطری وعقلانی را مورد امضاء قرارمی دهد،بر بسیاری دیگر از ارزش ها وضد ارزش هایی وقوف دارد که عقل بدون کمک و ارشاد و راهنمایی شرع نمی تواند به آن ها پی ببرد. وسعت دید وتیز بینی شارع یکی از این جهت است که خود، عقل کل و حکیم مطلق است و از این رو بر کل ارزش ها و ضد ارزش ها واقف است و دیگری از این جنبه که او خالق جهان و انسان است واین رو نسبت به آن چه بر انسان می گذرد وهمچنین نسبت به همه ی زوایای وجودی، استعدادها و نیازمندی های او کاملاً‌ آگاه است.
ارتباط عقل و وحی در تشخیص و تعیین ارزش ها از نوع رابطه تقابل نیست ؛بلکه هر چه هست ارتباطی از نوع تعاطی وتعاون است.عقل و وحی به مدد یکدیگر ارزش ها را تبیین و ترسیم می نمایند و انسان را نسبت به التزام به ارزش ها تشویق و نسبت به ضد ارزش ها تحذیر می کند.
این که آدمی چیزی را خوب یا بد، ارزشمند یابی ارزش در نظر بگیرد تنها عامل تعیین کننده در امور ارزشی نیست. به عبارت دیگر در عین حال که جنبه ی ذهنی و اعتباری دارد چنین نیست که این اعتبار چون امری سراسر ذهنی تعیین کننده ی ارزش چیزی باشد.
امر ارزشی علاوه بر آن که به ادراک و اعتبار آدمی مبتنـی است به جایگاه وجودی امور یا نسـبت
آن ها با غایت هستی نیز ناظر است.هنگامی که اعتبارهای ذهنی آدمی ناظر به چنین روابط وجودی باشد اعتبارهایی بجا خواهد بود.
جایگاه و موقعیت این سه منبعِ درک ارزش ها، از سوی مربی به متربی بسیار مهم بوده ونقش اساسی در شناخت ارزش ها و تمایز میان ارزش ها و ضد ارزش ها دارد؛ زیرا توسل به این سه منبع، تحت هر شرایطی از ملزومات حتمی دوری از خطا است
.
۶-۴-۲-۲٫شناخت تمهیدات ومکانیسم های شیطان وهوای نفس که مانع از تشخیص ارزش ها وضدارزش هاست.
آشنایی متربی با تمهیدات و مکانیسم های هوای نفس و شیطان به عـنوان دو دشمن اصلی وگمراه
کننده انسان، می تواند دید وسیعی به وی داده و تا حدود زیادی معرفت وی را افزایش دهد.البته بیان این تمهیدات برای متربیان بستگی به تشخیص مربی دارد.وی بایستی بر اساس میزان ظرفیت و توان متربی و یا حتی با زبانی بسیار ساده به بیان همه ویا پاره ای از آن ها پرداخته و دامنه آگاهی متربی را افزایش دهد.
جوادی آملی ( ۱۳۷۹ : ۳۱۸) معتقد است که در بسیاری از روایات اهل بیت (ع) ، تعلقات مادی به عنوان« دام و وسیله صید »و از گناهان به عنوان « مصائد» یا حبائل شیطان یاد شده، یعنی گناهان دام هایی هستند که شیطان به وسیله آن ها انسان ها را شکار می کند و بندها و طناب هایی هستند که با آن ها انسان ها را به بند می کشد؛ البته طناب ها هم رنگارنگ وهم ضخیم وهم نازک است و شیطان هر کسی را با نوع خاصی می فریبد. به هر حال گناه دام است و برای این که پرنده ای در این دام گرفتار شود دانه ای در دام می ریزند و آن را زرق و برق می دهند.در نصوص دینی آمده است که آتش جهنم با لذتها و شهوت ها پیچیده و درهم آمیخته است وبهشت باسختی ها پیچیده است.
با توجه به مباحث عنوان شده لازم به ذکر است که شیطان از ترفندها و خدعه های گوناگون جهت فریب انسان ها استفاده می کند وآن چنان ضـد ارزش هـا را برای انسان های ناآگاه زینـت می دهدکه تشخیص آن ها را بسیار دشوار می کند.
هوای نفس نیز دیـگر عامـل قدرتمنـدی است که در ایـن زمیـنه هماهنـگ با شیـطان است مـوجب
انحراف فطرت ودر نتیجه سقوط فرد به ورطه گناه و خطا می گردد در این میان افراد ناآگاه و فاقد بصیرت به راحتی گمراه می گردند و نابود می شوند.
حسینی( ۱۳۶۴ ) و بارگاهی ( ۱۳۷۶) تمهیدات و مکانیسم هایی را که این دو دشمنِ آشکارانسان، به طور مشترک به کار می برند تا انسان را به انحراف بکشانند،به شرح زیر بیان می دارد ؛لذا شایسته است که انسان با آگاهی نسبت به آن ها خود را از ورطه نابودی و گرفتاری در دام گناه و خطا نجات دهد.
این مکانیسم ها عبارتند از:
۱- مکانیسم تسویل : تسویل به معنای زینت دادن ، نیکو جلوه دادن، کوچک جلوه دادن، فریب
دادن و خدعه کردن و وسوسه کردن (طه : ۹۶، یوسف :‌۱۸، محمد‌:۲۵) .
۲– مکانیسم تزئین : به مفهوم زنیت دادن باطل و فریب دادن و وادار به کار مورد نظر کردن (حجر : ۳۹) .
۳– مکانیسم تطویع یا آماده کردن و پذیرش تدریجی :‌که در آن جریان مشترک شهوت و عقل تجربی به صورت تجربی وارد عمل می شوند تا کل شخصیت را برای انجام کار مورد نظر خود آماده نمایند مانند قتل هابیل توسط هابیل (مائده : ۳۰) .
۴– مکانیسم لبس و تلبیس و یا امر را مشتبه کردن: هوای نفس به تنهای یا با همکاری شیطان اقدام به پوشاندن حق و از بین بردن وضوح و صراحت آن و در نتیجه مشتبه کردن امری کند. آن ها از طریق ایجاد پوشش هم برای حق و هم برای باطل واقعیت را دچار اختلال می نمایند (بقره : ۴۲) .
۵- مکانیسم ایجادخود بینی و بزرگ جلوه دادن اعمال نیک: این مکانیسم گاهی بامکانیسم تزئین همراه است و اعمال بد او به نظرش نیک جلوه می نمایند و درموارد دیگر اعمال خود رابزرگ تلقی کرده و به خدا منت می گذارد (کهف :‌۱۰۵-۱۰۳) .
۶- مکانیسم ایجاد فراموشی، بی اعتنایی و ترک نمودن حقایق:
(انعام : ۶)، ( آل عمران :‌۳) .
۷- مکانیسم لغزانیدن و به خطا افکندن:
( آل عمران :‌۱۵۵) .
۸-مکانیسم اضلال یا منحرف کردن و گمراه نمودن :
( طه :۷۹ ، نساء :‌۶۰ ، فیل : ۲ ) .
۹- مکانیسم خدعه: خدعه به معنای فریب دادن، حیله کردن، بسیار نیرنگ کردن ( بقره :‌۹)
۱۰- مکانیسم مکر ونیرنگ کردن:
این مکانیسم به صورت مترادف با مکانیسم خدعه کردن مطرح است. ( انعام :‌۱۲۳)
۱۱- مکانیسم وعده دروغ دادن:
( نساء : ۱۲۰)
۱۲- مکانیسم ایجاد آرزوهای موهوم:
علامه طباطبایی آرزوهای باطل را از فعل و انفعالات روانی می داندکه به طور ثانوی دراثر وعده های دروغین و فریب شیطان به وجود می آیند. ( نساء : ۱۱۹)
۱۳- مکانیسم وسوسه کردن :
(اعراف : ۲۰ ، طه :‌۱۲۰ ، ناس:تمام سوره ، ق :‌۱۶)
۱۴- مکانیسم امر کردن :
( نور : ۲۱)
۱۵- مکانیسم خیانت کردن:
( بقره :‌۱۸۷)

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است