آگوست 13

طبقه بندی علوم از دید امام خمینی (ره)

طبقه بندی علوم از دید امام خمینی (ره)

امام خمینی در زیر حدیث بیست و چار کتاب چهل حدیث با در نظر گرفتن حدیث شریف رسول اکرم (ره) در تقسیم علوم به سه دسته آیه محکمه، فریضه عادله و سنت قائمه مباحث با ارزشی رو ارائه کردن. امام (ره) طبق این که آدم رو دارای سه نشئه و صاحب سه مقام و عالم می دونن :

  1. نشئه آخرت و عالم غیب و مقام روحانیت و عقل.
  2. نشئه برزخ و عالم متوسط بین العالمین و مقام خیال.
  3. نشئه دنیا و مقام ملک و عالم شهادت.

علوم رو تو یه طبقه بندی متفاوت از بقیه ارائه کرده که می تونه الگوی بسیار خوبی واسه بازسازی علوم انسانی اسلامی باشه. (امام خمینی، 1376، ص 386)

از نظر ایشون واسه هر کدوم از این مقامات، کمال خاص و تربیت مخصوصیه و عملیه مناسب با نشئه و مقام خود، و انبیاء، علیهم السلام، متکفل دستور اون اعمال هستن. به خاطر این نتیجه می گیرن که کلیه علوم نافع منقسم می شن به این سه علم، یعنی علمی که راجعه به کمالات عقلیه و وظایف روحیه، و علمی که راجبه اعمل قلبیه و وظایف اینه، و علمی که راجبه اعمال قالبیه و وظایف نشئه ظاهره نفسه. به خاطر این میشه تموم علوم به درد بخور به حال آدم در این سه دسته گذاشت.

1-4. علوم مربوط به نشئه اول عبارتند از: علم به ذات مقدس حق و معرفت اوصاف جمال و جلال، و علم و عوالم غیبیه، مثل ملائکه و اصناف اون، از اعلی مراتب جبروت و ملکوت اعلی تا ملائکه ارضیه و جنود حق، و علم به انبیا و اولیا و مقامات و مدارج اونا، و علم به کتب الهی و کیفیت نزول وحی و سقوط ملائکه و روح، و علم به نشئه آخرت و کیفیت برگشت موجودات به عالم غیب و حقیقت عالم برزخ و قیامت و تفاصیل اونا، و بالجمله، علم به مبدأ وجود و حقیقت و مراتب اون و گسترش و قبض و ظهور و مراجعه اون و متکفل این علم پس از انبیا و اولیا، علیهم السلام فلاسفه و اعاظم از حکما و اصحاب معرفت و عرفان هستن.

2-4. علوم مربوط به نشئه دوم عبارتند از: علم به منجیات و مهلکات خلقیه، یعنی علم به خوبی ها اخلاق مثل صبر و شکر و حیا و تواضع و رضا و جربزه و سخاوت و زهد و ورع و تقوی، و دیگه از خوبی ها اخلاق، و علم به کیفیت تحصیل اونا و اسباب حصول اونا و مبادی و شرایط اونا، و علم به قبایح اخلاق، مثل حسد و کبر و ریا و حقد و غشّ و حبّ ریاست و جاه و حبّ دنیا و نفس و غیر اون، و علم به مبادی وجود اونا و علم به کیفیت تنزه از اونا و متکفل این علوم هم پس از انبیا و اوصیا علیهم السلام، علمای اخلاق و اصحاب ریاضات و معارف ان.

جربزه-عنوان-عکس

3-4. علوم مربوط به نشئه سوم عبارتند از: علم فقه و مبادی اون، و علم آداب رفت و آمد و تدبیر منزل و سیاست مدن، که متکفل اون علمای ظاهر و فقها و محدثین هستن، پس از انبیا و اوصیا، علیهم السلام.

ایشون در ادامه می نویسه: پس معلوم شد که علوم اسلامی منحصر به این سه قسمه؛ طبق احتیاجات بشر و مقامات سه گانه آدم پس از اینکه معلوم شد این علوم که رسول اکرم، صلی الله علیه و آله، ذکر فرمودن همین سه رشته س که ذکر شد، باید بررسی شه که هر کدوم از این سه عنوان بر کدوم یکی از این علوم منطبقه؟ به نظر امام خمینی «آیه محکمه» یعنی علوم عقلیه و عقاید حقه و معارف الهیه. «فریضه عادله» یعنی علم اخلاق و تصفیه قلوب. و «سنت قائمه» یعنی علم ظاهر و علوم آداب قالبیه.

اما به نظر حضرت امام علوم دیگه، هر کدوم داخل در یکی از این اقسام سه گانه س. مثلا علم طب و تشریح و نجوم و هیئت، و امثال اون در صورتی که نظر آیت و علامت به طرف اونا داشته باشیم و علم تاریخ و امثال اون در صورتی که با نظر عبرت به اونا مراجعه کنیم. داخل می شن در «آیه محکمه» که به دلیل اونا علم به الله یا علم به معاد حاصل یا تقویت می شه. و بعضی وقتا می شه که تحصیل اونا داخل در «فریضه عادله» می شه و بعضی وقتا ممکنه داخل در «سنت قائمه» شه. و اما اگه تحصیل اونا واسه خود اونا یا استفادات دیگری باشه، پس اگه ما رو از علوم آخر منصرف کردن به دلیل این انصراف بالعرض زشت شن، والا ضرر و نفعی ندارن.

«پس کلیه علوم تقسیم شن به سه قسمت: یکی اینکه نافع به حال انسانه به طبق احوال نشأت دیگه که غایت خلقت دریافت به اینه. و این قسمت همونه که جناب ختمی مرتبت «علم» دونسته و اون رو به سه قسمت تقسیم فرمودن و دیگه اینکه ضرر میرسونه به حال آدم و اون رو از وظایف لازمه خود منصرف می کنه و این قسم از علوم مذمومهه که نباید آدم دور و بر اونا شه مثل علم سحر و شعبده و کیمیا و امثال اون و سوم اینکه ضرر و نفعی نداره، مثل اینکه فضول اوقات رو آدم به دلیل تفریح صرف بعضی از اونا کنه مثل حساب و هندسه و هیئت و امثال اون و این قسمت از علوم رو اگه آدم بتونه تطبیق با یکی از علوم ثلاثه کنه خیلی بهتره و جز تا امکان داره اشتغال پیدا نکردن به اونا خوبه چون آدم عاقل پس از اینکه فهمید که با این عمرهای کوتاه و وقت کم و مشکلات و حوادث بسیار نمی توند کامل جمیع علوم و دارای همه فضایل شه، باید فکر کنه که در علوم کدوم یکی به حال اون نافع تره و خود رو به اون مشغول کنه و تکمیل اون کنه». (لک زایی،1388)

دیدگاه حضرت امام (ره) به شکل جدول شماره 4 قابل نمایشه. (لک زایی، 1388)

 

 

 

جدول شماره2-4-جدول طبقات علوم و دانشا از نگاه امام خمینی (ره)

علوم غیرنافع واسه آدم علوم نافع واسه آدم
علومی که ضرر میرسونه به آدم و اون رو از وظایف لازمه خود منصرف می کنه. مثل علم سحر و شعبده و کیمیا و امثال اون برابر حدیثی علوم مربوط به هر نشئه عوالم، نشئات و مقامات آدم به طور خلاصه و کلی
اینکه ضرر و نفعی نداره «آیه محکمه» یعنی علوم عقلیه و عقاید حقه و معارف الهیه علم به ذات مقدس حق و معرفت اوصاف جمال و جلال، و علم به عوالم غیبیه تجردیه و علم به انبیا و اولیا و مقامات و مدارج اونا و علم به کتب منزله و کیفیت نزول وحی و سقوط ملائکه و روح و علم به نشئه آخرت و کیفیت مراجعه موجودات به عالم غیب و حقیقت عالم برزخ و قیامت نشئه آخرت و عام غیب و مقام روحانیت و عقل
  «فریضه عادله» یعنی علم اخلاق و تصفیه قلوب علم به خوبی ها اخلاق و علم به کیفیت تحصیل اونا و اسباب حصول اونا و مبادی و شرایط اونا و علم به قبایح اخلاق و علم به مبادی وجود اونا و علم به کیفیت تنزه از اونا نشئه برزخ و عالم متوسط بین العالمین و مقام خیال
  «سنت قائمه» عبارته علم ظاهر و علوم آداب قالبیه علم فقه و مبادی اون، و علم آداب رفت و آمد و تدبیر منزل و سیاست مدن نشئه دنیا و مقام ملک و عالم شهادت



همه حقوق محفوظ است

Posted آگوست 13, 2018 by 92 in category "آموزشی ها